चंद्रपूर जिल्ह्यातील ४०० गावे वाघांच्या दहशतीत

ब्रह्मपुरी वनविभागाअंतर्गत सुमारे ४०० गावांचा भाग जंगलव्याप्त असल्याने जंगलालगतच्या गावांत हिंस्र प्राण्यांचा वावर अधिक आहे. मागील तीन वर्षांत मोठ्या प्रमाणात जैविक व वित्तीय हानी झालेली आहे. शेतपिकांचेही मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे.

    चंद्रपूर (Chandrapur) : मानव-वन्यजीव संघर्षाचा सर्वाधिक फटका चंद्रपूर जिल्ह्यातील ब्रम्हपुरी वनविभागाला बसत आहे. ब्रह्मपुरी वनविभागांतर्गत (The Bramhapuri Forest Department) एकूण ४०० गावे जंगलालगत वा जंगलाजवळ आहेत. या भागात नेहमीच वाघांची दहशत आणि भीती कायम असते. गावालगतच्या जंगलव्याप्त क्षेत्रास जाळीचे कुंपण करण्यासाठीचा प्रस्ताव आता ब्रह्मपुरी वनविभागाकडून पाठविण्यात आला आहे. त्याची अंमलबजावणी झाल्यास काही सकारात्मक परिणाम दिसू शकतात.

    चंद्रपूर जिल्ह्यात ब्रह्मपुरी वनविभागाअंतर्गत परिसरात एकूण ८५ वाघ असून आजतागायत ५१ गावांत वाघांचे हल्ले झाले आहेत. त्या व्यतिरिक्त बछड्यांची संख्या ही वीसहून अधिक आहे. वाघांएवढीच बिबट्यांचीही संख्या आहे. त्यामुळे वाघ-बिबट्यांच्या नियमित हालचाली गावालगत अनेक वेळा दिसून आल्या आहेत. काही वेळा गावात शिरून गावकऱ्यांवर हल्ल्याच्या घटना देखील घडल्या आहेत. त्यामुळे गावकरी त्रस्त आहेत.

    ब्रह्मपुरी वनविभागाअंतर्गत सुमारे ४०० गावांचा भाग जंगलव्याप्त असल्याने जंगलालगतच्या गावांत हिंस्र प्राण्यांचा वावर अधिक आहे. मागील तीन वर्षांत मोठ्या प्रमाणात जैविक व वित्तीय हानी झालेली आहे. शेतपिकांचेही मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. त्यामुळे रानटी डुक्कराबाबतच्या धोरणात बदल करून चंद्रपूर जिल्ह्यातील ब्रह्मपुरी वन विभागाअंतर्गत हिंस्र प्राण्यांना आळा घालण्यासाठी तातडीने प्रस्ताव सादर करावा, असे निर्देश अलीकडेच वनविभागाच्या अधिकाऱ्यांना एका बैठकीत आपत्ती व्यवस्थापन, मदत व पुनर्वसन मंत्री तसेच जिल्ह्याचे पालकमंत्री विजय वडेट्टीवार यांनी दिले आहेत. त्यानुसार ब्रह्मपुरी वनविभागात सिंदेवाही, दक्षिण ब्रह्मपुरी, उत्तर ब्रह्मपुरी व तळोधी वनपरिक्षेत्रांतर्गत नियमित वाघांच्या हालचाली दिसून आल्या असून हल्ल्याच्याही घटना घडल्या आहे.

    ६२ गावांसाठी प्रस्ताव तयार
    ब्रह्मपुरी वनविभागाने हिंस्र प्राण्यांना आळा घालण्याच्या दृष्टीने ६२ गावांसाठी जाळीचे कुंपण करण्यासाठी डॉ. श्यामाप्रसाद मुखर्जी जन वन विकास योजनेअंतर्गत ५० कोटी रुपयांची तरतूद असलेला प्रस्ताव तयार करून पाठविला असल्याची माहिती वनविभागाच्या सूत्रांनी ‘मटा’शी बोलताना दिली. तयार केलेल्या प्रस्तावाचा विचार करता कुंपणामुळे वाघ-बिबट गावात प्रवेश करू शकणार नाही वा गावातील लोकांना यामुळे कुठपर्यंत जावे किंवा कुठपर्यंत सुरक्षित आहे, हे समजू शकणार आहे. त्यामुळे मानव-वन्यजीव संघर्षाला आळा बसेल असे अभ्यासक मानतात. दरम्यान, ब्रह्मपुरी वनविभागातील वाघांना अन्यत्र हलविण्याबाबत सूचना न आल्याचेही सूत्रांनी स्पष्ट केले.

    प्राथमिक प्रतिसाद पथकाची मदत
    ब्रह्मपुरी वनविभागातील अतिसंवेदनशील अशा गावात मानव-वन्यजीव संघर्षाच्या घटना घडत असतात. वनविभागाच्या पथकाला पोहचायला थोडा अवधी लागत असल्यामुळे गावातच त्यावर ताबडतोब उपाययोजना करण्याच्या दृष्टीने सुमारे १०० गावात प्राथमिक प्रतिसाद पथक गठीत केले आहे.

    गावात वन्यजीव हल्ल्याची घटना घडल्यावर त्यावर त्वरित उपाययोजना करण्यासाठी सदर पथकाची भूमिका महत्त्वपूर्ण ठरत आहे. सदर चमू घटना घडल्यानंतर उद्भवणाऱ्या विविध गोष्टींवर बारकाईने लक्ष देऊन कामाला लागते. त्यानंतर वनविभागाचे अधिकारी,कर्मचारी पोहचल्यावर त्यांना देखील मदत करते. परिणामी वनविभागाच्या कर्मचाऱ्यांनाही त्यांची मदत होते.