Who will get the right to name? Indo-Pak battle for basmati

भारत आणि पाकिस्तानच्या खाद्यपदार्थात बासमती तांदळाला विशेष स्थान आहे. बासमतीशिवाय पुलाव किंवा बिर्याणीची कल्पना करणे कठीण आहे. परंतु, आता बासमतीवरून दोन्ही शेजारी देशांमधील संघर्ष सुरू झाला आहे. बासमतीसाठी संरक्षित भौगोलिक निर्देशासाठी भारताने युरोपियन संघाकडे अर्ज केला आहे. यामुळे भारताला युरोपियन युनियनमध्ये बासमतीची पदवी मिळणार आहे, परंतु पाकिस्तान त्याला विरोध करीत आहे. पीजीआयचा दर्जा अशा विशिष्ट भौगोलिक क्षेत्राशी संबंधित असलेल्या उत्पादनांना बौद्धिक मालमत्तेचे अधिकार देते जेथे त्याचे उत्पादन, प्रक्रिया किंवा तयारीचा किमान एक टप्पा पूर्ण होतो. भारताला दार्जिलिंग चहा, कोलंबियन कॉफी आणि बऱ्याच फ्रेंच उत्पादनांना पीजीआय टॅग मिळाला आहे. अशा उत्पादनांना बनावटीसाठी कायदेशीर संरक्षण असते आणि बाजारात त्यांची किंमतही जास्त असते.

    दिल्ली : भारत आणि पाकिस्तानच्या खाद्यपदार्थात बासमती तांदळाला विशेष स्थान आहे. बासमतीशिवाय पुलाव किंवा बिर्याणीची कल्पना करणे कठीण आहे. परंतु, आता बासमतीवरून दोन्ही शेजारी देशांमधील संघर्ष सुरू झाला आहे. बासमतीसाठी संरक्षित भौगोलिक निर्देशासाठी भारताने युरोपियन संघाकडे अर्ज केला आहे. यामुळे भारताला युरोपियन युनियनमध्ये बासमतीची पदवी मिळणार आहे, परंतु पाकिस्तान त्याला विरोध करीत आहे. पीजीआयचा दर्जा अशा विशिष्ट भौगोलिक क्षेत्राशी संबंधित असलेल्या उत्पादनांना बौद्धिक मालमत्तेचे अधिकार देते जेथे त्याचे उत्पादन, प्रक्रिया किंवा तयारीचा किमान एक टप्पा पूर्ण होतो. भारताला दार्जिलिंग चहा, कोलंबियन कॉफी आणि बऱ्याच फ्रेंच उत्पादनांना पीजीआय टॅग मिळाला आहे. अशा उत्पादनांना बनावटीसाठी कायदेशीर संरक्षण असते आणि बाजारात त्यांची किंमतही जास्त असते.

    अणुबॉम्ब हल्ल्यासारखे

    जगात केवळ भारत आणि पाकिस्तान बासमतीची निर्यात करतात. संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या आकडेवारीनुसार भारत जगातील सर्वांत मोठा तांदूळ निर्यात करणारा देश असून यामुळे 6.8 अब्ज डॉलरचे वार्षिक उत्पन्न मिळते. यात पाकिस्तान 2.2 अब्ज डॉलर्ससह चौथ्या क्रमांकावर आहे. पाकिस्तानने युरोपियन कमिशनमध्ये भारताला पीजीआय मिळण्याच्या निर्णयाला विरोध दर्शविला आहे. हे आमच्यावर अणुबॉम्ब टाकण्यासारखे आहे, असे लाहोरच्या अल-बरकत राईस गिरण्यांचे सह-मालक गुलाम मुर्तजा म्हणाले. भारताला आमची बाजारपेठ बळकावायची असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

    पाकने वाढविली निर्यात

    गेल्या तीन वर्षांत पाकिस्तानने युरोपियन युनियनमध्ये बासमतीची निर्यात वाढविली आहे. कठोर युरोपियन कीटकनाशक मानदंडांची पूर्तता करण्यासाठी भारताच्या अडचणींचा फायदा पाकिस्तानने घेतला आहे. युरोपियन कमिशनच्या मते पाकिस्तान आता भागाच्या वार्षिक मागणीपैकी सुमारे तीन तृतीयांश म्हणजे सुमारे 300,000 टन पुरवठा करतो. पाकिस्तान राईस एक्सपोर्टर्स असोसिएशनचे उपाध्यक्ष मलिक फैसल जहांगीर यांनी दावा केला आहे की पाकिस्तानी बासमती अधिक सेंद्रिय आणि दर्जेदार आहे.

    भारताचा युक्तिवाद

    दुसरीकडे भारताचे म्हणणे आहे की, त्यांनी हिमालयातील पायथ्यापासून विशिष्ट तांदळावर पिकविल्या जाणाऱ्या एकमेव उत्पादक असल्याचा दावा केला नव्हता. पण तरीही, पीजीआयचा टॅग मिळाल्यामुळे त्याला ओळख मिळेल. भारतीय भात निर्यातदार संघटनेचे माजी अध्यक्ष विजय सेतिया म्हणाले की, भारत आणि पाकिस्तान जवळपास 40 वर्षांपासून बासमतीची निरनिराळे बाजारपेठेत निर्यात करत आहेत. दोघेही निरोगी स्पर्धेत आहेत. मला वाटत नाही की पीजीआय काही बदलेल.

    चर्चेतून काढावा तोडगा

    युरोपियन कमिशनच्या प्रवक्त्याने सांगितले की, युरोपीय संघाच्या नियमांनुसार सप्टेंबरपर्यंत दोन्ही देशांनी एक मैत्रीपूर्ण ठरावावर चर्चेचा प्रयत्न केला पाहिजे. कायदेशीर संशोधक डेल्फीन मेरी-विव्हियन म्हणतात की, ऐतिहासिकदृष्ट्या भारत आणि पाकिस्तान दोन्ही बासमतीबाबत समान आहेत. युरोपमध्ये पीजीआयमधील मतभेदांबाबत बरीच प्रकरणे समोर आली आहेत परंतु प्रत्येकवेळी त्यांचे निराकरण झाले.

    हे सुद्धा वाचा