दिल्लीची जमीन बुडत आहे, विमानतळाजवळील कापशेराच्या १२ चौरस किलोमीटर क्षेत्राला तडे, आंतरराष्ट्रीय अभ्यासात मोठा खुलासा

Delhi Land Subsidence दिल्लीत भूजल पातळी खालावल्याने जमीन पाण्याखाली जाऊ लागली आहे. त्याहीपेक्षा चिंतेची बाब म्हणजे जमीन कमी होण्याचा वेग वर्षानुवर्षे वाढत आहे.

    नवी दिल्ली : भूगर्भातील पाण्याच्या वाढत्या तीव्र टंचाईमुळे दिल्लीत वेगळ्या प्रकारचे संकट उद्भवू शकते. एका आंतरराष्ट्रीय अभ्यासातून असा खुलासा झाला आहे, की तुम्हाला दाताखाली बोटे दाबायला भाग पडेल. अभ्यासात म्हटले आहे की, पाण्याच्या कमतरतेमुळे दिल्लीतील जमीन पाण्याखाली जात आहे, ज्यामुळे इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो.

    तीन देशांच्या अभ्यासात धक्कादायक खुलासा

    उपग्रह डेटाचा वापर करून, संशोधकांना असे आढळले आहे की राष्ट्रीय राजधानीत सुमारे 100 चौरस किलोमीटर क्षेत्रामध्ये कमी होण्याचा धोका जास्त आहे. यापैकी १२.५ चौरस किलोमीटर क्षेत्र कापशेरामध्ये आहे, जे IGI विमानतळापासून फक्त ८०० मीटर अंतरावर आहे. IIT बॉम्बे, जर्मन रिसर्च सेंटर ऑफ जिओसाइन्सेस आणि केंब्रिज आणि अमेरिकेच्या सदर्न मेथोडिस्ट युनिव्हर्सिटीच्या संयुक्त अभ्यासानुसार, विमानतळावरील ग्राउंड कव्हरचा वेगवान विस्तार सूचित करतो की लवकरच विमानतळ देखील त्याच्या कक्षेत येईल.

    जमीन बुडण्याचा वेग सातत्याने वाढत आहे

    अंतराळातून भारताच्या राजधानीत लपलेले संकट शोधणे: अंतराळातून भारताची राजधानी: अनिश्चित भूजल वापराचे परिणाम (India’s capital from space: implications of unsustainable groundwater use) या शीर्षकाचा अभ्यास अहवाल नेचर या प्रतिष्ठित जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला आहे. या आंतरराष्ट्रीय अहवालात असा दावा करण्यात आला आहे की २०१४ ते २०१६ दरम्यान जमीन दरवर्षी ११ सेमी दराने बुडत होती, जी पुढील दोन वर्षांत जवळपास ५०% ते १७ सेंटीमीटरने वाढली आहे. अहवालानुसार, विमानतळाजवळील कापशेरा भागात पाण्याखाली जाण्याचे प्रमाण जास्त असल्याने परिस्थिती चिंताजनक आहे.

    दिल्लीत पाणीटंचाई

    दिल्लीला दररोज सरासरी १२.३६० दशलक्ष गॅलन पाण्याची गरज आहे आणि मागणीच्या तुलनेत ३०० दशलक्ष गॅलन प्रतिदिन पुरवठा कमी आहे. २०४१ च्या मसुदा मास्टर प्लॅननुसार, २०३१ पर्यंत दिल्लीला दररोज १,७४६ दशलक्ष गॅलन पाण्याची आवश्यकता असेल. राजधानीतील पाण्याच्या गरजेचा मोठा भाग भूगर्भातून काढला जातो. त्यामुळे पाण्याची पातळी झपाट्याने खाली जात आहे.

    या भागांवर विशेष लक्ष देण्याची गरज आहे

    दिल्ली ते गुरुग्राम दरम्यानच्या ७.५ किमी रस्त्याच्या दुरवस्थेला पाण्याखाली जाण्याची समस्याही कारणीभूत असल्याचा संशोधकांचा संशय आहे. गेल्या पाच वर्षांत हा रस्ता ७० सेंटीमीटरपेक्षा जास्त खचला आहे. दिल्ली-एनसीआरमध्ये ज्या भागात त्वरित लक्ष देण्याची गरज आहे त्यामध्ये बिजवासन, समलखा, कापशेरा, साध नगर, बिंदापूर आणि महावीर एन्क्लेव्ह, सेक्टर २२ ए आणि गुरुग्रामचा ब्लॉक सी, पॉकेट ए व्यतिरिक्त फरिदाबादमधील संजय गांधी मेमोरियल नगरचा पॉकेट बी आणि पॉकेट सी समाविष्ट आहे.