भीमाशंकर अभयारण्याचा इको सेन्सिटिव्ह झोन केंद्र सरकारकडून जाहीर

केंद्र सरकारच्या निर्णयामुळे ग्रामस्थ संतप्त

मंचर : भीमाशंकर अभयारण्याचा इको सेन्सिटिव्ह झोन केंद्र सरकारच्या पर्यावरण, वन व जलवायु परिवर्तन मंत्रालय यांनी जाहिर केला असून यामध्ये पुणे,रायगड,ठाणे जिल्ह्यातील ४२ गावांचा समावेश करण्यात आला आहे. केंद्र सरकारच्या मनमानी निर्णयाचे पडसाद अभयारण्य क्षेत्रातील गावांमध्ये उमटु लागले आहे.

-हा इको सेन्सिटिव्ह झोन करु नये

भीमाशंकर अभयारण्याचा इको सेन्सिटिव्ह झोन जाहिर करण्याबाबत २५ जुलै २०१९ रोजी प्रारुप अधिसुचना जाहिर केली होती. या अधिसुचनेद्वारे इको सेन्सिटिव्ह झोनमध्ये समाविष्ट होत असलेल्या गावांचे आक्षेप व सtचना मागविण्यात आल्या होत्या. हा इको सेन्सिटिव्ह झोन करु नये. अशा स्वरुपाचे लेखी म्हणणे ग्रामपंचायतींनी ग्रामसभा घेवून पाठविल्या होते. त्यानंतरही केंद्र सरकारच्या पर्यावरण,वन व जलवायु परिवर्तन मंत्रालयाने बुधवार (दि.५) रोजी हा इको सेंसेटिव्ह झोन जाहिर केला.

-ई-कचरा याचे व्यवस्थापन करावे लागणार

पर्यावरण दृष्टया संवेदनशील क्षेत्रा मुळे या गावांमध्ये रासायनिक खतांचे कारखाने, मोठे विद्युत निर्मिती प्रकल्प, लाकूड कापण्याच्या मील, दगडाच्या खाणी, मोठे गृहनिर्माण प्रकल्प, करमणुकीच्या उद्देशाने बनविलेली उद्याने तसेच राखीव मोकळ्या जागेचा व्यवसायिक,निवासी किंवा औद्योगिक उपक्रमांसाठी उपयोग केला जाऊ शकणार नाही. तसेच नविन हॉटेल किंवा रिसॉर्ट बांधण्यासाठी परवानगी आवश्यक, प्लास्टिक कचरा, घन कचरा,जैव वैद्यकिय कचरा, ई-कचरा याचे व्यवस्थापन करावे लागणार. वाहन प्रदुषण रोखण्यासाठी व त्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी कायद्याचे काटेकोर पालन केले जाईल. डोंगराच्या उतारांचे संरक्षण करण्यासाठी यावर कोणत्याही बांधकामाला परवानगी नसणार आहे. भीमाशंकर अभयारण्य पुणे, ठाणे व रायगड जिल्ह्यातील क्षेत्र मिळून १३०.७८ चौरस किलोमीटर मध्ये १६ सष्टेंबर १९८५ साली अस्तित्वात आले. या अभयारण्यात महाराष्टाचा राज्य प्राणी शेकरु आढळतो. तसेच बिबटया, सांबर,भेकर,हनुमान वानर, रानमांजर, खवले मांजर, मुंगूस, मोर घुबड,शिकारा,हिरवे कबुतर अशा सस्तन प्राण्यांच्या २२ प्रजाती व जवळजवळ २५ सरपटणारे प्राणी व उभयचारांच्या अनेक प्रजाती आढळतात. हे अभयारण्य पश्चिम घाटात येत असून मानवी वस्ती व चालू असलेल्या विकासात्मक घडामोडींच्या अतिजवळ असल्याने या अभयारण्याला संरक्षणाची व अभारण्याच्याजवळ सुरु असलेल्या उपक्रमांवर नियंत्रण ठेवण्याची आवश्यकता असल्याच्या सूचना डॉ. के. कस्तुरीरंगन कमेटीने केल्या होत्या. हे अभयारण्य पाऊस रोखण्यासाठी व जमिनीतील पाणी पातळी वाढविण्यास मदत करते. तसेच जमिनीची होणारी धुप थांबवते. अभयारण्यातून भीमा,घोड, बुब्रा नदीचा उगम आहे. भीमानदीवर चासकमान तर घोडनदीवर डिंभे धरण आहे. पुढे याच नद्यांचे पाणी उजनी धरण जाते. त्यामुळे या अभयारण्याच्या चारही बाजूंचा विचार करुन जैवविविधतेच्या दृष्टीने सुरक्षित करणे आवश्यक असल्याने ०.०५ पासून १० किलोमीटर पर्यत भीमाशंकर वन्यजीव अभयारण्य इको सेंसेटिव्ह झोन जाहिर करण्यात आला आहे. यामध्ये अभयारण्य सोडून १०१.६२ चौरस किलोमीटर क्षेत्रफळ समाविष्ट करण्यात आले आहे.

-९ सदस्यांची देखरेख समिती 

याक्षेत्रात पर्यावरणीय बाबींचा विचार करण्यासाठी ९ सदस्यांची देखरेख समिती तयार करण्यात आली असून याचे अध्यक्ष पुणे जिल्हयाचे जिल्हाधिकारी असणार आहेत. तर सदस्य,सचिव जुन्नर वनविभागाचे उपवनसंरक्षक असणार आहेत. समितीमध्ये ठाणे व रायगड जिल्हयाचे जिल्हाधिकारी, वन्यजीव पुणेचे उपवरसंरक्षक, रायगड व ठाणेचे उपवनसंरक्षक, पुणे, रायगड, ठाणे जिल्हयाचे नगर नियोजन अधिकारी, महाराष्ट सरकार पर्यावरण विभागाचे प्रतिनिधी, एक विषय तज्ञ, सामाजिक संस्थांचे प्रतिनिधी असणार आहेत. यात देखरेख समितीच्या अंतर्गत राज्य सरकारची वेगवेगळी खाती याचा मास्टर प्लॅन तयार करतील. यामध्ये जलसंधारण,पाणलोट क्षेत्र विकास,भूजल व्यवस्थापन याची कामे समाविष्ट असतील. तसेच या प्लॅनमध्ये इको सेंसेटिव्ह झोन मधिल पुजास्थळे, वस्त्या, शेती क्षेत्र, सुपिक क्षेत्र,बागायती क्षेत्र, फळबागा, तलाव,उद्योग यांच्या सिमा निश्चित केल्या जातील. तसेच इको सेंसेटिव्ह झोनमध्ये रस्ते रुंदीकरण व मजबुतीकरण करणे, नवीन रस्ते तयार करणे, पायाभुत व नागरी सुविधांचे बांधकाम व नुतनीकरण,प्रदुषण न करणारे लघु उद्योग, स्थनिकांना रोजगार मिळूवन देणारे ईको टुरीझम, होम कॉटेज सारखे व्यवसाय पुर्वपरवानगी घेवून करता येणार आहेत.