Spying on China-Nepal talks China accuses India

काठमांडू : नेपाळमधील राजकीय गतिरोधात नेपाळ कम्युनिस्ट पक्षाचे अध्यक्ष पुष्पा कमल दहल प्रचंड यांनी भारत, अमेरिका आणि युरोपियन देशांकडे मदतीची मागणी केली आहे. नेपाळच्या राजकारणात चीनचा हस्तक्षेप पाहता त्यांनी तातडीने घेतलेल्या राजकीय मदतीचा सरळ सरळ अर्थ समोर येत आहे. चीनच्या हस्तक्षेपामुळे नेपाळ भयभीत झाल्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. भारताने आमची मदत केली पाहिजे, आम्ही लोकशाही समर्थक देश आहोत, नेपाळी नेते प्रचंड यांचे म्हणणे आहे. तथापि, भारताकडे कम्युनिस्ट नेत्यांकडे असलेला हा कल संशयाच्या नजरेने पाहिला जात आहे. अशा परिस्थितीत नेपाळला खरोखरच चीनची भीती आहे का?, असा प्रश्न पडतो. भारत आणि अमेरिकेकडून मदत मागण्याचे परिणाम काय असू शकतात.

काठमांडू : नेपाळमधील राजकीय गतिरोधात नेपाळ कम्युनिस्ट पक्षाचे अध्यक्ष पुष्पा कमल दहल प्रचंड यांनी भारत, अमेरिका आणि युरोपियन देशांकडे मदतीची मागणी केली आहे. नेपाळच्या राजकारणात चीनचा हस्तक्षेप पाहता त्यांनी तातडीने घेतलेल्या राजकीय मदतीचा सरळ सरळ अर्थ समोर येत आहे. चीनच्या हस्तक्षेपामुळे नेपाळ भयभीत झाल्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. भारताने आमची मदत केली पाहिजे, आम्ही लोकशाही समर्थक देश आहोत, नेपाळी नेते प्रचंड यांचे म्हणणे आहे. तथापि, भारताकडे कम्युनिस्ट नेत्यांकडे असलेला हा कल संशयाच्या नजरेने पाहिला जात आहे. अशा परिस्थितीत नेपाळला खरोखरच चीनची भीती आहे का?, असा प्रश्न पडतो. भारत आणि अमेरिकेकडून मदत मागण्याचे परिणाम काय असू शकतात.

चिनी हस्तक्षेपामुळे असंतोष

नेपाळमध्ये चीनच्या प्रतिनिधीमंडळाच्या ज्या पद्धतीने विरोध होत आहे, त्यामुळे एक बाब स्पष्ट झाली आहे की, देशातील लोक अंतर्गत कामात कोणत्याही बाहेरच्याचा हस्तक्षेप स्वीकारणार नाहीत. दुसरे म्हणजे या संपूर्ण विषयावर भारताच्या शांततेने चीनची चिंता वाढली आहे. नेपाळला पोहोचलेले चिनी प्रतिनिधीमंडळ येथील राजकीय संकट दूर करण्यात अपयशी ठरले आहे. नेपाळच्या अंतर्गत राजकारणामध्ये चिनी हस्तक्षेपामुळे ड्रॅगनबद्दल असंतोषाचा धोका आहे. म्हणूनच असा विश्वास आहे की नेपाळच्या कम्युनिस्ट पक्षाने राजकीय कोंडी दूर करण्यासाठी आपल्या देशातील लोकांचे लक्ष वळविण्यासाठी भारत आणि अमेरिकेचे नाव घेतले आहे.

राजकारणात उद्भवले अनेक प्रश्न

दुसरीकडे, नेपाळच्या अंतर्गत राजकारणात चीनच्या वाढत्या स्वारस्यावर सतत प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहेत. नेपाळमध्ये चिनी शिष्टमंडळाचा तीव्र विरोध आहे. नेपाळचे लेखक कनक मणी दीक्षित यांनी ट्विटरवर लिहिले आहे की, नेपाळच्या सर्वोच्च न्यायालयात या खटल्याची सुनावणी होत असताना चिनी प्रतिनिधी देशाच्या राजकारणात हस्तक्षेप का करीत आहेत? त्यांनी पुढे असेही लिहिले आहे की, असे दिसते आहे की प्रचंड यांनी या चिनी प्रतिनिधी मंडळाला आमंत्रित केले आहे. दुसरीकडे चीनने म्हटले आहे की, गो युझूची टीम काठमांडू येथे दोन्ही देशांच्या राजकीय पक्षांमधील संबंध अधिक तीव्र करण्यासाठी आली आहे. चीनने म्हटले आहे की, आम्हाला आशा आहे की नेपाळमधील राजकीय पक्षांमधील मतभेद त्यांच्या मोठ्या बाबी लक्षात घेऊन त्यांच्या अंतर्गत बाबी सोडवतील. चीनने अशी अपेक्षा व्यक्त केली आहे की ते देशात राजकीय स्थिरता आणि विकास सुनिश्चित करेल.

कम्युनिस्ट पक्षाला वाचविण्यात अपयशी

विशेष म्हणजे सध्या सुरू असलेल्या राजकीय उठावाच्या पार्श्वभूमीवर चीनने नेपाळला एक शिष्टमंडळ पाठविले आहे. चिनी कम्युनिस्ट पक्षाच्या आंतरराष्ट्रीय कम्युनिस्ट पक्षाचे उपमंत्री येझू यांच्या नेतृत्वाखालील चार-सदस्यांच्या शिष्टमंडळाने नेपाळची राजकीय समस्या सोडविण्यासाठी गेल्या तीन दिवसांत सर्व नेपाळी नेत्यांशी भेट घेतली आहे. नेपाळच्या कम्युनिस्ट पार्टीला फुटण्यापासून वाचविण्याच्या प्रयत्नात चिनी प्रतिनिधीमंडळ अपयशी ठरल्याचे मानले जाते. अहवालानुसार चीन आता प्लॅन-बीवरही काम करत आहे. या अंतर्गत ते नेपाळमधील विरोधी पक्षांच्या नेत्यांशी चर्चा करीत आहेत.

एकीकृत कम्युनिस्ट पक्षात महत्त्वपूर्ण भूमिका

२०१८मध्ये नेपाळचे पंतप्रधान केपी शर्मा ओली आणि माजी पंतप्रधान पुष्प कमल दहल प्रचंड यांच्या पक्षाने एकीकृत कम्युनिस्ट पार्टीची स्थापना केली. यात चीनची महत्त्वपूर्ण भूमिका असल्याचे बोलले जात होते. नेपाळच्या सत्ताधारी नेपाळ कम्युनिस्ट पक्षावर चीनचा मजबूत प्रभाव आहे, त्यामुळे चीनला पक्षात फूट पडलेली नको आहे. तथापि, पक्ष पुन्हा एकदा फुटण्याच्या मार्गावर आहे. पक्षातील एक विभाग पंतप्रधान ओली यांचा असून दुसरा भाग माजी पंतप्रधान पुष्प कमल दहल प्रचंड यांचा आहे. ओलीच्या संसदेचे विसर्जन आणि वेळेपूर्वी निवडणुका घेण्याच्या निर्णयावर प्रचंड यांनी तीव्र टीका केली. प्रचंड माधव हे नेपाळी व झलानाथ खनाल यांच्यासमवेत ओलीविरोधात संयुक्त मेळावा घेणार आहेत, तर तीन दिवसांपूर्वीच तिन्ही नेत्यांनी चिनी शिष्टमंडळाची स्वतंत्रपणे भेट घेतली आहे.