बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
बँक खाते सुरक्षित ठेवण्यासाठी करा 'ही' कामे ( सौजन्य - सोशल मीडिया )
सर्वप्रथम, डेटा लीक होण्याचे धोके समजून घ्या. कल्पना करा की तुम्हाला एका अनोळखी नंबरवरून कॉल येतो. कॉल करणारा व्यक्ती एसबीआयचा कर्मचारी असल्याचा दावा करतो आणि तुमचे खरे नाव, जन्मतारीख, घराचा पत्ता आणि कर्जाची माहिती देतो. अशी अचूक माहिती ऐकल्यानंतर तुम्ही कॉल करणाऱ्या व्यक्तीवर विश्वास ठेवू शकता, परंतु तो व्यक्ती बँकेचा कर्मचारी असेलच असे नाही. तो एक सायबर फसवणूक करणारा देखील असू शकतो. आता, तुमचा डेटा लीक झाला आहे हे तुम्हाला कसे कळेल?
SBI ने अशी कोणतीही यादी किंवा पडताळणी पद्धत जाहीर केलेली नाही, ज्यामुळे ग्राहकांना त्यांची माहिती लीक झाली आहे की नाही हे स्वतंत्रपणे ठरवता येईल. त्यामुळे, एसबीआयच्या ग्राहकांनी सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. पण याचा अर्थ असा अजिबात नाही की प्रत्येक ग्राहकाचा डेटा लीक झाला आहे. डेटा लीकमुळे तुमच्या बँक खात्यातून पैसे चोरीला गेल्यास, बँक पैसे परत करेल का?
RBI च्या नियमांनुसार, जर फसवणूक ही दोषामुळे किंवा सिस्टीममधील त्रुटीमुळे झाली असेल, तर ग्राहकाचे कोणतेही नुकसान होत नाही. पण जर दोष बँकेचा किंवा ग्राहकाचा नसून तिसऱ्या पक्षाचा असेल, तर ग्राहक तीन कामकाजाच्या दिवसांच्या आत तक्रार दाखल करून शून्य दायित्वाचा लाभ घेऊ शकतो. अशा प्रकरणांमध्ये, तक्रार मिळाल्यापासून १० कामकाजाच्या दिवसांच्या आत बँकेला ग्राहकाच्या खात्यात तात्पुरते पैसे परत करणे आवश्यक आहे. तथापि, जर तुम्ही तुमचा OTP किंवा PIN वैयक्तिकरित्या एखाद्या फसवणूक करणाऱ्याला सांगितला, तर तुम्ही नुकसानीसाठी जबाबदार असू शकता.
म्हणून, जर तुम्हाला तुमच्या बँकेकडून असल्याचा दावा करणारा संशयास्पद कॉल किंवा मेसेज आला, तर तुमची वैयक्तिक माहिती, ओटीपी किंवा पिन शेअर करू नका. कॉल करणाऱ्याने अचूक माहिती दिली असली तरी, त्यांच्यावर आंधळेपणाने विश्वास ठेवू नका.
जर तुम्ही सायबर फसवणुकीचे बळी असाल, तर तात्काळ १९३० वर कॉल करा किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार दाखल करा. तुमच्या बँकेलाही कळवा. जर बँकेने ३० दिवसांच्या आत तुमच्या तक्रारीचे निराकरण केले नाही किंवा तुम्ही त्यांच्या प्रतिसादाने समाधानी नसाल, तर तुम्ही cms.rbi.org.in वर आरबीआय लोकपाल यांच्याकडे मोफत तक्रार दाखल करू शकता.
लक्षात ठेवा, डेटा चोरीचा अर्थ असा नाही की तुमच्या खात्यातून पैसे चोरीला गेले आहेत, परंतु फसवणूक करणाऱ्यांना तुमच्या वैयक्तिक माहितीचा प्रवेश मिळाल्यास फसवणुकीचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे, सावधगिरी बाळगणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Ans: ग्राहकांनी तातडीने आपल्या इंटरनेट बँकिंग, YONO ॲप आणि UPI अॅप्सचा पासवर्ड बदलावा आणि टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन सक्रिय आहे की नाही याची खात्री करावी.
Ans: केवळ नाव किंवा ई-मेल लीक झाल्याने पैसे जात नाहीत; परंतु सायबर गुन्हेगार या माहितीचा वापर करून फेक कॉल किंवा मेसेजद्वारे ओटीपी मागून फसवणूक करू शकतात. त्यामुळे ओटीपी किंवा पिन कधीही कोणाला सांगू नये.
Ans: एसबीआयच्या अधिकृत कस्टमर केअर नंबरवर संपर्क साधावा किंवा राष्ट्रीय सायबर गुन्हे हेल्पलाइन नंबर 1930 वर किंवा cybercrime.gov.in या संकेतस्थळावर तक्रार नोंदवावी.
