शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
आचार्य चाणक्य हे राजकारण, मुत्सद्दी, धर्म, संस्कृती इत्यादी विषयात तज्ञ मानले जातात. चाणक्य हे मौर्यकालीन शासक चंद्रगुप्त मौर्य यांचे राजकीय गुरू होते. चाणक्याची धोरणे इतकी प्रभावी होती की मगधच्या नंद राजांचा नाश होऊन मौर्य वंशाची स्थापना झाली. जन्माच्या वेळी चाणक्यचे नाव विष्णुगुप्त होते, परंतु तो चणकचा मुलगा असल्याने त्याला चाणक्य असे संबोधले गेले. त्यांच्या राजकीय धूर्ततेमुळे त्यांना कौटिल्य हे नावही पडले. तथापि अनेक विद्वानांच्या मते कुटीला हे त्यांच्या गोत्राचे नाव होते. चाणक्याचे शब्द आजही प्रासंगिक आहेत, ज्याचे पालन केल्याने आपण आपले जीवन सोपे करू शकतो आणि संकटांना धीराने सामोरे जाऊ शकतो. चाणक्याने खरा मित्र आणि वाईट मित्र ओळखण्याची युक्ती देखील दिली आहे. चाणक्याने मित्रावर कधीही विश्वास ठेवू नये आणि खऱ्या मित्रापासून किती अंतर राखणे आवश्यक आहे हे सांगितले आहे. चाणक्य नीतीमध्ये कपटी मित्र कोणाचे वर्णन केले आहे ते जाणून घेऊया.
परोक्षे कार्यहंतरम प्रत्यक्षे प्रियवदिनम् ।
वर्जयेत्तदृष्म मित्रं विष्टुम्भं पयोमुखम् ।
चाणक्य नीतीमध्ये असे म्हटले आहे की, जर कोणी तुमचा खूप चांगला मित्र असल्याचा दावा करतो, परंतु तो तुमच्या पाठीमागे तुमचे काम खराब करण्याचा प्रयत्न करतो. इतकंच नाही तर तो तुमच्या कामात अडथळाही बनतो, पण जर तो तुमच्या चेहऱ्यासमोर तुमची प्रेयसी असल्याचे भासवत असेल, तर असा मित्रच तुमचा शत्रू असतो. आचार्य चाणक्य म्हणतात की अशा मित्राचा शक्य तितक्या लवकर त्याग करणे चांगले आहे, दुधात विष असलेल्या भांड्याप्रमाणे, अन्यथा तुम्हाला नंतर मोठा विश्वासघात सहन करावा लागेल. कारण घागरीत कितीही दूध ओतले तरी त्यात आधीच विष असेल तर त्याला विषाचा घागर म्हणता येईल. यातून कधीच अमृत मिळणार नाही. असे विषाचे भांडे कोणीही त्यांच्याजवळ ठेवू इच्छित नाही, म्हणून त्यापासून दूर राहणे आपल्या हिताचे असेल.
न विश्वसेतकुमित्रे न विश्वसेत ।
कधायकुपीतम् मित्रम् सर्वं गुह्यम् प्रकाशयेत् ।
आचार्य चाणक्य म्हणतात की, कुमित्रावर कधीही विश्वास ठेवू नये, परंतु तो तिथेच थांबत नाही. तो म्हणतो की मित्रावर कधीही पूर्ण विश्वास ठेवू नये, कारण जर तुम्हाला राग आला तर तुमचा मित्र तुमची गुपिते उघड करू शकतो. यामुळे तुमचे धन किंवा प्रतिष्ठा हानी होऊ शकते. आचार्य चाणक्य हे अशा प्रकारे सविस्तरपणे सांगतात की तुमचा मित्र कितीही जवळचा असला तरी तुम्ही तुमचा जास्त वेळ त्याच्यासोबत घालवता, पण जर तो गप्पांचा स्वभाव असेल तर तुम्ही त्याला तुमची गुपिते कधीही सांगू नका. असा मित्र त्याच्या सवयींमुळे तुम्हाला कधीही अडकवू शकतो. इतकंच नाही तर काहीवेळा तो तुमचं रहस्य उलगडून दाखवण्याची धमकीही देऊ शकतो, जर त्याला तसं वाटत नसेल किंवा स्वार्थापोटी. तो तुम्हाला ब्लॅकमेल करून अयोग्य गोष्टी करण्यास भाग पाडू शकतो.
आचार्य चाणक्य म्हणतात की, खरा मित्र तोच असतो जो संकटातही साथ देतो. कठीण प्रसंगातही तो तुमची साथ सोडत नाही. इतकंच नाही तर तो तुमच्या मृत्यूनंतरही शेवटच्या क्षणापर्यंत तुमच्यासोबत राहिला तर तो खरा मित्र म्हणण्यास पात्र आहे. पण, खऱ्या मित्रानेही त्याची सर्व गुपिते सांगू नयेत. सर्व रहस्ये देणे हानिकारक असू शकते. चाणक्य नीतीनुसार काही गोष्टी लपवून ठेवणे आवश्यक आहे. सर्व काही सांगण्याची गरज नाही.
आचार्य चाणक्य म्हणतात की, कुणालाही आपला मित्र बनवू नये. सर्वात आधी त्या व्यक्तीचे गुण-दोष जाणून घेतले पाहिजेत, कारण चांगुलपणा पाहूनच मैत्री केली तर त्याच्या दोषांमुळे तुम्हीही अडचणीत येऊ शकता. एवढेच नाही तर समान सामाजिक दर्जाच्या लोकांशी मैत्री केली पाहिजे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तू, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/ बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navrashtra या तथ्यांची पुष्टी करु शकत नाही)
