Minamitorishima: जपानला समुद्राच्या ६ किलोमीटर खोलीवर सापडली मौल्यवान खनिजे; ड्रॅगनचे वर्चस्व मोडीत काढण्यासाठी टोकियो सज्ज ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
China rare earth monopoly broken by Japan : जागतिक तंत्रज्ञान आणि संरक्षण क्षेत्रातील सत्तेचे केंद्र आता बदलण्याच्या उंबरठ्यावर आहे. जपानने पॅसिफिक महासागराच्या तळाशी एक अशी मोहीम फत्ते केली आहे, जी चीनच्या झोपा उडवणारी ठरणार आहे. टोकियोपासून २,००० किलोमीटर अंतरावर असलेल्या मिनामितोरिशिमा या प्रवाळ बेटाजवळ चक्क ६,००० मीटर खोल समुद्रात दुर्मिळ मृदा धातूंचा (Rare Earth Elements) महाकाय खजिना सापडला आहे. हा शोध केवळ विज्ञानाचा विजय नाही, तर जागतिक राजकारणातील एक मोठा सामरिक ‘मैलाचा दगड’ मानला जात आहे.
शास्त्रज्ञांच्या अंदाजानुसार, या सागरी क्षेत्रात तब्बल १६ दशलक्ष टनांपेक्षा जास्त दुर्मिळ खनिजे दडलेली आहेत. यामध्ये इलेक्ट्रिक वाहने, स्मार्टफोन आणि सेमीकंडक्टरसाठी लागणारे डायस्प्रोसियम आणि यट्रियम सारखे अत्यंत महत्त्वाचे घटक आहेत. धक्कादायक बाब म्हणजे, हा साठा जपानची पुढील ७०० ते ८०० वर्षांची गरज आरामात भागवू शकतो. या शोधामुळे जपान आता खनिजांच्या बाबतीत जगातील तिसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा साठा असलेला देश बनला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Sheikh Hasina : शेख हसीना यांना भारत बांगलादेशच्या हवाली करणार? मोदी सरकारचा मोठा निर्णय; ढाकामध्ये ऐतिहासिक हालचालींना वेग
जपानने ही मोहीम इतक्या गांभीर्याने घेण्यामागे एक ऐतिहासिक कारण आहे. २०१० मध्ये सेनकाकू बेटांजवळ झालेल्या वादानंतर चीनने जपानला होणारी खनिज निर्यात थांबवून आर्थिक नाकेबंदी करण्याचा प्रयत्न केला होता. त्या वेळी जपान ९०% खनिजांसाठी चीनवर अवलंबून होता. या संकटामुळे जपानचा वाहन उद्योग हादरला होता. तेव्हाच जपानने आपली रणनीती बदलली आणि चीनवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी समुद्राच्या पोटात शोध सुरू केला. आज जपानचे चीनवरील अवलंबित्व ५० टक्क्यांपर्यंत खाली आले असून, नवीन शोधामुळे ते शून्यावर येण्याची शक्यता आहे.
A study to determine the suitability of Japan’s easternmost island of Minamitorishima as a permanent nuclear waste disposal site has received the nod from the local government. https://t.co/miKM39EvwU — The Japan Times (@japantimes) April 13, 2026
credit – social media and Twitter
६,००० मीटर खोलीवर असलेल्या चिखलातून ही खनिजे बाहेर काढणे हे तांत्रिकदृष्ट्या अत्यंत कठीण आणि खर्चिक काम आहे. यासाठी जपानने आता महासत्ता अमेरिकेचा हात धरला आहे. दोन्ही देशांमध्ये ‘टोकियो फ्रेमवर्क’ नावाचा करार झाला असून, अत्याधुनिक ड्रिलिंग जहाजांच्या माध्यमातून हे उत्खनन केले जाणार आहे. यामुळे केवळ जपानलाच नाही, तर अमेरिकेच्या संरक्षण क्षेत्राला (रडार, क्षेपणास्त्र प्रणाली) लागणाऱ्या कच्च्या मालासाठी चीनकडे हात पसरवावे लागणार नाहीत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Sheikh Hasina : शेख हसीना यांना भारत बांगलादेशच्या हवाली करणार? मोदी सरकारचा मोठा निर्णय; ढाकामध्ये ऐतिहासिक हालचालींना वेग
सध्या चीन आणि जपानमध्ये तैवानच्या मुद्द्यावरून पुन्हा तणाव वाढला आहे. चीनने पुन्हा एकदा निर्बंधांचे शस्त्र उपसले असून काही महत्त्वाच्या साहित्याची निर्यात कमी केली आहे. अशा वेळी मिनामितोरिशिमा बेटाजवळील हा शोध जपानसाठी ‘संजीवनी’ ठरला आहे. जर जपानने या खनिजांचे उत्खनन यशस्वीरीत्या केले, तर जागतिक बाजारपेठेत चीनची एकाधिकारशाही कायमची मोडीत निघेल. जपानचे पंतप्रधान सनाए ताकाइची यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारने याला ‘आर्थिक सुरक्षा’ मोहिमेचा भाग म्हटले आहे.
Ans: टोकियोपासून २,००० किलोमीटर अंतरावर असलेल्या पॅसिफिक महासागरातील मिनामितोरिशिमा या प्रवाळ बेटाजवळ ६,००० मीटर खोलीवर हे साठे सापडले आहेत.
Ans: सध्या जगभरातील ९०% दुर्मिळ खनिजांवर चीनचे नियंत्रण आहे. जपानला स्वतःचा ८०० वर्षांचा साठा मिळाल्याने चीनचे निर्बंध आणि दादागिरी आता चालणार नाही.
Ans: ही खनिजे इलेक्ट्रिक वाहने, पवनचक्की, स्मार्टफोन, सेमीकंडक्टर, क्षेपणास्त्रे आणि हाय-टेक रडार प्रणाली तयार करण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असतात.
