बुधवार, 9 सप्टेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
AI Impact on Education: आजच्या काळात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) हा अभ्यासाचा एक महत्त्वाचा भाग बनत चालला आहे. विद्यार्थी होमवर्क, असाइनमेंट, संशोधन आणि अभ्यासाशी संबंधित प्रश्नांची उत्तरे मिळवण्यासाठी AI चॅटबॉट्सचा वापर करत आहेत. परंतु, OECD च्या नवीन अहवालाने AI च्या वापराबद्दल अशी बाब समोर आणली आहे, जी विद्यार्थी, पालक आणि शिक्षकांसाठी चिंतेची ठरू शकते. अहवालानुसार, अभ्यासाच्या कामात AI चा वापर करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे टेस्ट स्कोर AI चा वापर न करणाऱ्या विद्यार्थ्यांपेक्षा कमी असल्याचे आढळले आहे.
या अहवालात १५ वर्षे वयोगटाच्या विद्यार्थ्यांच्या कामगिरीचा अभ्यास करण्यात आला. यामध्ये असे दिसून आले की, जे विद्यार्थी लिखित असाइनमेंट तयार करण्यासाठी AI चा वापर कधीच करत नाहीत किंवा खूप कमी करतात, त्यांनी विज्ञान परीक्षेत सरासरी ५०९ गुण मिळवले. दुसरीकडे, जे विद्यार्थी जवळपास दररोज AI ची मदत घेतात, त्यांचा सरासरी स्कोर ४८१ होता. दोन्ही गटांमध्ये २८ गुणांचा फरक दिसून आला. अहवालानुसार, सामाजिक आणि आर्थिक स्थिती यांसारख्या घटकांचा विचार केल्यानंतरही हा फरक कायम राहिला. OECD ने या फरकाला जवळपास दीड वर्षांच्या अभ्यासाच्या बरोबरीचे असल्याचे म्हटले आहे. म्हणजेच AI च्या मदतीने काम लवकर पूर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांची कामगिरी चांगली असेलच असे नाही.
AI चा वापर केवळ असाइनमेंट लिहिण्यापुरता मर्यादित नाही. नवीन विषयांवर प्राथमिक माहिती गोळा करण्यासाठी आणि पुस्तकातील किंवा अभ्यासातील मजकूर लहान करून समजून घेण्यासाठीही विद्यार्थी AI ची मदत घेतात. या प्रकरणांमध्येही AI चा जास्त वापर करणाऱ्या विद्यार्थ्यांची कामगिरी तुलनेने कमी असल्याचे दिसून आले.
OECD चे शिक्षण आणि कौशल्य संचालक एंड्रियास श्लाइशर यांनी AI च्या वापराबद्दल एक महत्त्वाची गोष्ट सांगितली आहे. त्यांच्या मते, अभ्यास तेव्हाच प्रभावी ठरतो जेव्हा विद्यार्थी स्वतः एखादा विषय समजून घेण्याचा, त्यावर विचार करण्याचा आणि समस्या सोडवण्याचा प्रयत्न करतो. जर AI विद्यार्थ्याच्या जागी सर्व कामे करू लागले, तर शिकण्याची ही प्रक्रिया कमकुवत होऊ शकते.
असे असले तरी, अहवालात AI ला पूर्णपणे चुकीचे ठरवण्यात आलेले नाही. त्याऐवजी विद्यार्थ्यांना त्याचा योग्य पद्धतीने वापर करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. एखाद्या कठीण विषयाला समजून घेण्यासाठी, उदाहरणे घेण्यासाठी किंवा आपली तयारी अधिक सुधारण्यासाठी AI चा वापर केला जाऊ शकतो. परंतु, जर विद्यार्थी प्रत्येक उत्तर, असाइनमेंट आणि संशोधनासाठी AI वर अवलंबून राहिले, तर त्यांची स्वतः विचार करण्याची आणि शिकण्याची क्षमता प्रभावित होऊ शकते.
SBI Recruitment 2026: देशातील सर्वात मोठ्या बँकेकडून १२ हजार पदांवर भरती! ‘या’ पदांसाठी जागा भरणार
हा अहवाल OECD च्या PISA अभ्यासावर आधारित आहे. PISA मध्ये १५ वर्षे वयोगटातील विद्यार्थ्यांच्या गणित, विज्ञान आणि वाचण्याच्या क्षमतेचे मूल्यांकन केले जाते. यावेळच्या अभ्यासात ९१ देशांमधील ७.६ लाखांहून अधिक विद्यार्थ्यांना सामील करण्यात आले होते. यामुळेच अहवालात समोर आलेली आकडेवारी शिक्षण जगतात अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. अहवालाचा संदेश स्पष्ट आहे की, AI चा वापर करा, परंतु स्वतःच्या विचारांची आणि मेहनतीची जागा AI ला घेऊ देऊ नका.
