रविवार, 30 ऑगस्ट 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
National Teachers Award 2026: दरवर्षी ५ सप्टेंबर रोजी शिक्षक दिनानिमित्त देशातील काही निवडक शिक्षकांना एका अत्यंत विशेष सन्मानाने गौरविले जाते, तो सन्मान म्हणजेच ‘राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार’. हा पुरस्कार केवळ एक ट्रॉफी नसून, तो शिक्षकांची मेहनत, समर्पण आणि विद्यार्थ्यांचे आयुष्य बदलणाऱ्या त्यांच्या योगदानाची ओळख पटवण्याचे एक माध्यम आहे.
देशभरातील ज्या शिक्षकांनी आपापल्या शाळा, महाविद्यालये किंवा संस्थांमध्ये शिकवण्याच्या पद्धतींमध्ये आणि विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी विशेष प्रयत्न केले आहेत, अशा शिक्षकांना शिक्षण मंत्रालयाकडून दरवर्षी राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार दिला जातो. शिक्षकांचे नावीन्यपूर्ण प्रयोग, निष्ठा आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदान समोर आणणे हा यामागचा उद्देश आहे, जेणेकरून इतर शिक्षकांनाही प्रेरणा मिळू शकेल.
यासाठी अर्ज करण्याची पद्धत अत्यंत सोपी ठेवण्यात आली आहे.
सेल्फ नॉमिनेशन: यामध्ये शिक्षक स्वतः आपला फॉर्म भरू शकतात.
इन्स्टिट्यूशनल नॉमिनेशन: यामध्ये कॉलेज किंवा संस्थेचे प्रमुख एखाद्या शिक्षकाचे नाव पुढे पाठवू शकतात.
पीयर नॉमिनेशन: यामध्ये त्याच संस्थेतील सहकारी शिक्षक एखाद्या फॅकल्टी मेंबरचे नाव नामांकित करू शकतात.
अर्ज अधिकृत ऑनलाइन पोर्टलवर करावा लागतो आणि त्यासोबत शिक्षकांना आपल्या कामाशी संबंधित कागदपत्रे, फोटो, व्हिडिओ आणि उपलब्ध्यांचे संपूर्ण पोर्टफोलिओ देखील जमा करावा लागतो.
निवड प्रक्रिया सोपी नसते. सर्वात प्रथम जिल्हा किंवा प्रादेशिक स्तरावर अर्जांची छाननी होते, त्यानंतर राज्य किंवा संघटना स्तरावर मूल्यांकन होते आणि शेवटी एक स्वतंत्र राष्ट्रीय जूरी अंतिम निर्णय घेते. एकूणच, तीन टप्प्यांमधून गेल्यानंतरच एखाद्या शिक्षकाचे नाव अंतिम यादीत समाविष्ट केले जाते. मूल्यांकनामध्ये शिक्षकाचे कार्य आणि कामगिरीशी संबंधित निकषांना सर्वाधिक प्राधान्य दिले जाते.
या पुरस्कारासाठी निवडल्या जाणाऱ्या शिक्षकांची संख्या दरवर्षी निश्चित नसते, ती दरवर्षी थोडी बदलत जाते. अलीकडच्या वर्षांत हा आकडा ४८ ते ५० शिक्षकांच्या दरम्यान राहिला आहे, ज्यामध्ये शाळा, उच्च शिक्षण आणि कौशल्य विकास मंत्रालयाशी संबंधित शिक्षकांचाही समावेश असतो. निवडलेल्या शिक्षकांमध्ये महिला आणि पुरुष दोघेही समाविष्ट असतात आणि ते वेगवेगळ्या राज्यांचा व केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधित्व करतात.
पुरस्कार मिळणाऱ्या शिक्षकांना शिक्षक दिनानिमित्त एका विशेष समारंभात सन्मानित केले जाते, ज्यामध्ये प्रमाणपत्र, पदक आणि स्मृतीचिन्ह दिले जाते. हा केवळ वैयक्तिक सन्मान नसून संपूर्ण शिक्षक समुदायासाठी अभिमानाचा क्षण असतो, जो हे दर्शवतो की मेहनत आणि निष्ठेने केलेले काम कधीही दुर्लक्षित होत नाही.
