गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य - सोशल मीडिया
रावणाला ‘दशानन’ म्हटले गेले आहे. धार्मिक व्याख्यांमध्ये त्याच्या दहा शिरोंना वेगवेगळ्या प्रकारच्या ज्ञानाचे आणि शक्तींचे प्रतीक मानले गेले आहे. अनेक कथांमध्ये रावणाच्या ज्ञानी असण्याचा उल्लेख आढळतो. त्याच्या विनाशाचे एकमेव कारण म्हणजे त्याचा अहंकार होता. जाणून घ्या, रावणाकडे कोणते ज्ञान होते.
रावणाला वेदांचा ज्ञाता मानले जाते. कथांनुसार त्याने वेद, वेदांग आणि विविध शस्त्रांचा अभ्यास केला होता. तो संकृतचा विद्वान मानला जातो आणि त्याला धार्मिक अनुष्ठान तसेच मंत्रांचेही ज्ञान होते. रामायणातील ज्या प्रसंगांमध्ये तो देवता, ऋषी आणि राजांसोबत गंभीर विषयांवर संवाद साधतो, त्यातून त्याच्या विद्वत्तेची प्रचीती येते. यामुळेच रावणाला त्याच्या काळातील अत्यंत सुशिक्षित राजांमध्ये गणले जाते. रावणाशी संबंधित कथांमध्ये ज्योतिषशास्त्राचा विशेष उल्लेख आढळतो. असे म्हटले जाते की, त्याला ग्रह आणि नक्षत्रांच्या गतीचे ज्ञान होते. त्याच्या पुत्र मेघनाथच्या जन्माशी संबंधित कथेतही ग्रहांच्या स्थितीचा प्रसंग येतो.
रावणाबाबत एक महत्त्वाची मान्यता अशीही आहे की, त्याला आयुर्वेद आणि वैद्यकशास्त्राची माहिती होती. त्याच्या नावाशी जोडलेला ‘अर्कप्रकाश’ नावाचा ग्रंथ आयुर्वेदिक परंपरांमध्ये चर्चित आहे. यामध्ये औषधे आणि वैद्यकशास्त्राशी संबंधित विषयांचा उल्लेख असल्याचे मानले जाते. रावणाचा संबंध संगीत आणि वाद्यकलेशीही जोडला जातो. धार्मिक कथांमध्ये त्याला भगवान शिवाचा मोठा भक्त मानले गेले आहे. असे म्हटले जाते की, त्याने शंकराच्या स्तुतीत ‘शिव तांडव स्तोत्र’ची रचना केली.
रावण केवळ पुस्तकी ज्ञान असणारी व्यक्ती नव्हता. तो लंकेचा शक्तिशाली शासक होता आणि त्याला राज्यकारभार, कूटनीति तसेच युद्धनीतीचीही माहिती होती. त्याने आपले राज्य संघटित केले आणि विविध शक्तिशाली राजांशी तसेच योद्ध्यांशी संबंध प्रस्थापित केले. रामायणातील त्याच्या निर्णयांवरून तो धोरणात्मक विचार करणारा होता, हे देखील दिसून येते. परंतु, त्याची सर्वात मोठी कमजोरी त्याचा अहंकार होता.
Anand Kumar News: ‘सुपर ३०’ चा आनंद कुमार जपानमध्ये चर्चेत; पण काय नेमकं कारण? जाणून घ्या
Ans: अफाट ज्ञान, शक्ती आणि विद्या असूनही रावणाचा अहंकार आणि योग्य सल्ल्यांकडे केलेले दुर्लक्ष हे त्याच्या विनाशाचे मुख्य कारण ठरले.
Ans: भगवान शिवाचा मोठा भक्त असलेल्या रावणाने शंकराच्या स्तुतीत 'शिव तांडव स्तोत्र' ची रचना केली होती.
Ans: आयुर्वेदिक परंपरांमध्ये औषधे आणि वैद्यकशास्त्राशी संबंधित 'अर्कप्रकाश' नावाचा ग्रंथ रावणाच्या नावाशी जोडला जातो.
