शुक्रवार, 16 ऑक्टोबर 2026
World Food Day: १६ ऑक्टोबरला आहे जागतिक अन्न दिन; भूकमुक्तीचा संकल्प आणि अन्नाची नासाडी रोखण्याची नवी चळवळ ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
दरवर्षी १६ ऑक्टोबर रोजी जगभरात ‘जागतिक अन्न दिन’ (World Food Day) अत्यंत महत्त्वाचा दिवस म्हणून साजरा केला जातो. १९४५ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या अन्न आणि कृषी संघटनेची (Food and Agriculture Organization – FAO) स्थापना याच दिवशी झाली होती. त्या ऐतिहासिक दिवसाचे औचित्य साधून १९७९ पासून दरवर्षी जागतिक पातळीवर अन्न सुरक्षा, भूक निर्मूलन आणि कुपोषणाच्या समस्येवर प्रकाश टाकण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो. अन्न ही केवळ आपली शारीरिक गरज नसून तो प्रत्येक व्यक्तीचा मूलभूत अधिकार आहे. मात्र, आजही जगात कोट्यवधी लोक रोज रात्री उपाशी पोटी झोपतात, तर दुसरीकडे दररोज हजारो टन अन्न कचऱ्यात फेकले जाते. हाच विरोधाभास संपवण्यासाठी आणि समाजाला जागरूक करण्यासाठी हा दिवस विशेष भूमिका बजावतो.
जागतिक अन्न दिनाची संकल्पना (Theme) दरवर्षी वेगवेगळ्या महत्त्वाच्या विषयांवर आधारित असते. यामध्ये प्रामुख्याने शाश्वत शेती (Sustainable Agriculture), पौष्टिक आहाराची उपलब्धता, जलव्यवस्थापन आणि हवामान बदलामुळे (Climate Change) शेतीवर होणारे परिणाम यांसारख्या गंभीर मुद्द्यांवर जागतिक स्तरावर चर्चा केली जाते. आजच्या काळात निसर्गाचा समतोल बिघडल्यामुळे पिकांचे मोठे नुकसान होत आहे. अशा वेळी शेतकऱ्यांना योग्य तंत्रज्ञान आणि मदत देऊन अन्नाचे उत्पादन वाढवणे आणि ते प्रत्येक गरजूपर्यंत सुरक्षितपणे पोहोचवणे हे सर्व देशांपुढील मुख्य आव्हान आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Elon Musk: कसा ठेवायचा इलॉन मस्कवर विश्वास? पोलंडपासून युक्रेनपर्यंत युद्धात स्टारलिंकचे इंटरनेट झाले ठप्प; विश्वासार्हतेवर प्रश्न
अन्न सुरक्षेच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा म्हणजे अन्नाची नासाडी (Food Waste). विवाहसोहळे, हॉटेल, पार्ट्या आणि अगदी आपल्या घरांमध्येही रोज मोठ्या प्रमाणावर शिजवलेले अन्न वाया घालवले जाते. एका अभ्यासानुसार, जगात उत्पादित होणाऱ्या एकूण अन्नापैकी सुमारे एक तृतीयांश अन्न कधी लोकांच्या ताटापर्यंत पोहोचतच नाही. जर आपण केवळ अन्नाची नासाडी थांबवू शकलो, तर जगातील भुकेची समस्या मोठ्या प्रमाणावर सुटू शकते. म्हणूनच या दिवशी शाळा, महाविद्यालये आणि सामाजिक संस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांना अन्नाचे महत्त्व पटवून देणारे विविध उपक्रम आयोजित केले जातात.
आपण आपल्या दैनंदिन आयुष्यात लहान-लहान बदल करून अन्नाची नासाडी सहज रोखू शकतो. ताटात जेवढे हवे तेवढेच अन्न घेणे, उरलेले अन्न योग्य रीतीने फ्रीजमध्ये साठवणे किंवा ते गरजू व्यक्तींना देणे, आणि किराणा सामान खरेदी करताना गरजेनुसारच खरेदी करणे या सवयी प्रत्येकाने लावून घेतल्या पाहिजेत. ‘अन्नाचा प्रत्येक कण म्हणजे शेतकर्‍याचा घाम’ या भावनेने जर आपण अन्नाकडे पाहिले, तर अन्नाची नासाडी आपोआप थांबेल.
आजच्या धकाधकीच्या युगात जंक फूड आणि प्रक्रिया केलेल्या आहाराचा (Processed Food) वापर प्रचंड वाढला आहे. यामुळे लहान मुलांपासून ते मोठ्यांपर्यंत कुपोषण, लठ्ठपणा आणि विविध आजारांचे प्रमाण वाढताना दिसत आहे. जागतिक अन्न दिन आपल्याला केवळ पोटी अन्न मिळवण्यापुरता मर्यादित न ठेवता, ‘योग्य आणि पौष्टिक आहार’ घेण्याचा संदेश देतो. आपल्या आहारात तृणधान्ये (Millets), ताज्या भाज्या, फळे आणि डाळींचा समावेश असणे अत्यंत गरजेचे आहे.
शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन देणे ही देखील काळाची गरज आहे. रासायनिक खतांचा अतिवापर टाळून सेंद्रिय शेतीकडे वळल्यास जमिनीची सुपीकता टिकून राहते आणि मानवी शरीराला विषमुक्त अन्न मिळते. जेव्हा शेतकरी समृद्ध होईल आणि ग्राहकाला शुद्ध, पौष्टिक अन्न मिळेल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने निरोगी समाज निर्माण होईल.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : China Pakistan: ‘पाकिस्तानी मुलींपासून दूर राहा’, चीन सरकारने आपल्या नागरिकांना का दिला इशारा? ‘हे’ आहे मुख्य कारण
भूक आणि कुपोषण संपवणे ही केवळ सरकार किंवा संयुक्त राष्ट्रांची जबाबदारी नाही, तर समाजातील प्रत्येक घटकाचे ते कर्तव्य आहे. या जागतिक अन्न दिनानिमित्त आपण सर्वांनी एक संकल्प केला पाहिजे “मी अन्नाची नासाडी करणार नाही आणि कोणालाही उपाशी राहू देणार नाही.” आपल्या वाढदिवशी किंवा विशेष प्रसंगी गरजू लोकांना अन्नदान करणे, अन्न वाचवण्याच्या मोहिमांमध्ये सहभागी होणे ही काळाची गरज आहे. मातीत राबणाऱ्या शेतकऱ्याच्या श्रमाचा आदर करणे आणि अन्न हेच पूर्णब्रह्म मानून त्याचा वापर करणे हीच या दिवसाची खरी सार्थक ठरेल.
