शुक्रवार, 16 ऑक्टोबर 2026
World Spine Day : तासन् तास संगणकासमोर बसणाऱ्यांनी कसा जपावा मणका? त्यासाठी वाचा 'हा' विशेष लेख ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
दरवर्षी १६ ऑक्टोबर हा दिवस जगभरात ‘जागतिक मणका दिन’ (World Spine Day) म्हणून साजरा केला जातो. मानवी शरीराचा सर्वात महत्त्वाचा आणि भक्कम आधार म्हणजे आपला पाठीचा कणा म्हणजेच मणका. आपण सरळ उभे राहणे, चालणे, झुकणे किंवा कोणतीही हालचाल करणे या सर्व गोष्टी मणक्याच्या लवचिकतेवरच अवलंबून असतात. परंतु आजच्या धावपळीच्या आणि स्क्रीन-केंद्रित जीवनशैलीत आपल्या पाठीच्या कण्याकडे सर्वात जास्त दुर्लक्ष होत आहे. परिणामी, वयाच्या कोणत्याही टप्प्यावर पाठदुखी, मानदुखी आणि स्पॉन्डिलायटिससारख्या समस्यांनी नागरिकांना ग्रासले आहे.
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) अहवालानुसार, जगभरात अपंगत्व किंवा काम न करू शकण्यामागे पाठदुखी हे एक प्रमुख कारण बनले आहे. या पार्श्वभूमीवर दरवर्षी १६ ऑक्टोबर रोजी विविध आरोग्य संघटना, रुग्णालये आणि डॉक्टरांच्या माध्यमातून आरोग्य शिबिरे, योगासने आणि परिसंवादांचे आयोजन केले जाते. या सर्व उपक्रमांचा एकमेव उद्देश म्हणजे लोकांना त्यांच्या मणक्याच्या आरोग्याबाबत जागरूक करणे आणि गंभीर आजार टाळण्यासाठी योग्य जीवनशैलीचा अवलंब करण्यास प्रोत्साहित करणे हा आहे.
आजच्या आधुनिक जगात आपल्या दैनंदिन सवयीच मणक्याच्या आजारांना आमंत्रण देत आहेत. आयटी क्षेत्रात काम करणारे व्यावसायिक, वर्क फ्रॉम होम करणारे कर्मचारी आणि तासन् तास स्मार्टफोनवर गेमिंग किंवा स्क्रोलिंग करणारे तरुण या सर्वांमध्ये ‘टेक्स्ट नेक सिंड्रोम’ (Text Neck Syndrome) आणि ‘लंबर स्पाइन स्ट्रेन’ (Lumbar Spine Strain) चे प्रमाण प्रचंड वाढले आहे. जेव्हा आपण मान झुकवून मोबाईल पाहतो, तेव्हा मणक्यावर नैसर्गिक वजनापेक्षा तीन पट जास्त ताण पडतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Elon Musk: कसा ठेवायचा इलॉन मस्कवर विश्वास? पोलंडपासून युक्रेनपर्यंत युद्धात स्टारलिंकचे इंटरनेट झाले ठप्प; विश्वासार्हतेवर प्रश्न
याशिवाय, ऑफिसमध्ये एकाच स्थितीत तासनतास बसून राहणे, पाठीला बाक काढून बसणे, मऊ गाद्यांवर झोपणे आणि व्यायामाचा पूर्णपणे अभाव असणे यामुळे मणक्याच्या चकत्यांवर (Discs) अनावश्यक दाब निर्माण होतो. कालांतराने हा ताण सायटिका (Sciatica), स्लिप डिस्क (Slip Disc) किंवा मणक्याच्या शिरा दबल्या जाण्याच्या रूपात समोर येतो. वेळेवर याकडे लक्ष न दिल्यास शस्त्रक्रिया करण्याची पाळी येऊ शकते.
जागतिक मणका दिनाच्या निमित्ताने अस्थिरोग तज्ज्ञ आणि फिजियोथेरपिस्ट मणक्याचे आरोग्य जपण्यासाठी काही सोपे आणि अत्यंत प्रभावी उपाय सुचवतात. जर आपण आपल्या दैनंदिन दिनचर्येत थोडे छोटे बदल केले, तर पाठीच्या कण्याची शक्ती आणि लवचिकता कायम ठेवता येते:
१. योग्य बसण्याची पद्धत (Ergonomic Sitting): खुर्चीवर बसताना पाठ नेहमी सरळ आणि टेकलेली असावी. संगणकाचा स्क्रीन डोळ्यांच्या रेषेत (Eye level) असावा जेणेकरून मान झुकवावी लागणार नाही. दर ४५ ते ५० मिनिटांनी खुर्चीवरून उठून २-३ मिनिटे चालावे किंवा स्ट्रेचिंग करावे.
२. नियमित व्यायाम आणि योगासने: भुजंगासन, मार्जारासन (Cat-Cow pose), ताडासन आणि नौकासन यांसारखी योगासने मणक्याची लवचिकता वाढवतात. याशिवाय दररोज ३० मिनिटे वेगाने चालणे किंवा पोहणे (Swimming) यांमुळे पाठीचे स्नायू मजबूत होतात.
३. वस्तू उचलण्याची योग्य पद्धत: जमिनीवरील कोणतीही जड वस्तू उचलताना कंबरेतून थेट न वाकता गुडघे वाकवून खाली बसावे आणि वस्तू शरीराच्या जवळ धरून हळूहळू उभे राहावे. यामुळे कंबरेच्या मणक्यावर अचानक ताण पडत नाही.
४. संतुलित आहार आणि सूर्यप्रकाश: मणक्याची हाडे मजबूत राहण्यासाठी कॅल्शियम आणि व्हिटॅमिन-डी (Vitamin D) अत्यंत आवश्यक आहे. रोजच्या आहारात दूध, दही, हिरव्या पालेभाज्या, तीळ आणि सुका मेवा यांचा समावेश करावा. तसेच रोज सकाळी १० ते १५ मिनिटे कोवळ्या उन्हात बसावे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : China Pakistan: ‘पाकिस्तानी मुलींपासून दूर राहा’, चीन सरकारने आपल्या नागरिकांना का दिला इशारा? ‘हे’ आहे मुख्य कारण
‘निरोगी मणका म्हणजे निरोगी व दीर्घायुष्य’ हे सूचक विधान मानवी शरीराच्या संरचनेत मणक्याचे केंद्रस्थान स्पष्ट करते. जेव्हा आपला पाठीचा कणा तंदुरुस्त असतो, तेव्हा शरीरातील मज्जासंस्था (Nervous System) सुरळीतपणे कार्य करते, ज्यामुळे आपली कार्यक्षमता आणि ऊर्जा दुप्पट होते.
म्हणूनच, या जागतिक मणका दिनानिमित्त केवळ एक दिवस नव्हे, तर आयुष्यभर आपल्या शारीरिक ठेवणीकडे लक्ष देण्याचा संकल्प केला पाहिजे. तंत्रज्ञानाचा वापर करताना शरीराच्या नैसर्गिक ठेवणीशी तडजोड न करणे, नियमित व्यायाम करणे आणि वेळोवेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे या साध्या सवयीच आपल्याला पाठदुखीमुक्त आणि आनंदी जीवन जगण्यास मदत करतील.
