गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
डोनाल्ड ट्रम्प यांचा मोठा निर्णय; ज्युलिअस सिझरच्या इतिहासाची पुनरावृत्ती, काय झाल होतं तेव्हा?
प्रस्तावित नाण्यामध्ये एका बाजूला ट्रम्पचा चेहरा असेल आणि दुसऱ्या बाजूला त्यांचा मुठ उंचावलेल्या चित्रासह “लढा, लढा, लढा” असे शब्द असतील. अमेरिकेच्या २५० व्या या नाण्याचे स्वातंत्र्याच्या वर्धापन दिनानिमित्त अनावरण केले जाऊ शकते. अमेरिकेच्या जुन्या कायद्यानुसार सरकारी बाँड, नोटा किंवा चलनावर जिवंत व्यक्तीची प्रतिमा छापता येत नाही. पण जर हे नाणे तयार केले गेले तर ते तांत्रिकदृष्ट्या कायद्याचे उल्लंघन करणार नाही, परंतु ते निश्चितच दीर्घकालीन परंपरांना खंडित करेल.
America vs China: ‘आम्ही लढायला घाबरत नाही’: अमेरिकेच्या १०० टक्के कर आकारणीवर चीनचा पलटवार
प्राचीन रोममध्ये जिवंत लोकांच्या प्रतिमा छापणे हा एक मोठा बदल होता. रोमच्या स्थापनेनंतर, प्रजासत्ताक सुमारे ५०९ इसवी सन पूर्व सुरू झाला. तोपर्यंत नाण्यांमध्ये फक्त देव, देवी किंवा पौराणिक व्यक्तिरेखांच्या प्रतिमा होत्या. परंतु दुसऱ्या शतकाच्या शेवटी, रोमन सेनापती गायस मारियस आणि त्याचा प्रतिस्पर्धी लुसियस कॉर्नेलियस सुल्ला यांनी अनेक परंपरा मोडल्या.
सुल्लाने इ.स.पू. ८८ मध्ये आपल्या सैन्यासह रोम काबीज केला आणि गृहयुद्ध जिंकले. त्यानंतर, इ.स.पू. ८२ ते इ.स.पू. ७९ पर्यंत, त्याने हुकूमशाही चालवली, जी सहसा फक्त सहा महिने टिकली. सुल्लाने त्याच्या शत्रूंची यादी तयार केली, त्यापैकी शेकडो, कदाचित हजारो, मारले. त्याने त्यांची मालमत्ता देखील जप्त केली. याच सुमारास, इ.स.पू. ८२ मध्ये चांदीचे नाणे जारी करण्यात आले, ज्यामध्ये सुल्ला एका बाजूला चार घोड्यांच्या रथावर स्वार असल्याचे चित्र होते. रोमन नाण्यावर जिवंत व्यक्तीची प्रतिमा दिसण्याची ही पहिलीच वेळ होती.
सुल्लानंतर ज्युलियस सीझरने इ.स.पू. ४४ मध्ये अधिक कठोर निर्णय घेतले. त्याच्या हत्येच्या काही महिन्यांपूर्वीच त्याचा चेहरा नाण्यांवर कोरण्यात आला होता. काही नाण्यांवर “डिक्टेटर पर्पेचुओ” म्हणजेच “जीवनाचा हुकूमशहा” असा उल्लेख होता. इ.स.पू. ४६ ते ४४ या कालावधीत सीझरने सलग कॉन्सुलचे पद भूषवले, जे सामान्यतः केवळ एका वर्षासाठी असते. त्यामुळे सीझर प्रजासत्ताकाला राजेशाहीकडे नेत असल्याची भावना बळावली. जेव्हा लोकांनी त्याला “रेक्स” (राजा) म्हणून संबोधले, तेव्हा त्याने उत्तर दिले, “मी सीझर आहे, राजा नाही.” तरीदेखील, त्याच्या नाण्यांवरील प्रतिमा त्याच्या अपार शक्तीचे आणि प्रजासत्ताक परंपरांवरील आव्हानाचे प्रतीक ठरल्या.
इतिहासकारांच्या मते, अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि प्राचीन रोमचे हुकूमशहा सुल्ला तसेच ज्युलियस सीझर यांच्यात अनेक साम्यरेषा आढळतात. अध्यक्षपदाच्या नऊ महिन्यांपेक्षा कमी कालावधीत ट्रम्प यांनी तब्बल २०० हून अधिक कार्यकारी आदेश जारी केले, तर माजी राष्ट्राध्यक्ष जो बायडेन यांनी संपूर्ण कार्यकाळात १६२ आदेश दिले होते. आणीबाणीच्या आदेशांखाली शहरांमध्ये संघीय सैन्य पाठवण्याची त्यांची भूमिका देखील हुकूमशाही दृष्टिकोन दर्शवणारी ठरली.
ट्रम्प यांच्यावरील नाण्याचा प्रस्तावही इतिहासाशी साधर्म्य दाखवतो. कदाचित हा प्रस्ताव ट्रम्प यांनी स्वतः दिला नसावा, परंतु त्यांच्या समर्थकांनी राजकीय वातावरण ओळखून तो पुढे आणला असावा, अशीही शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. इतिहासकारांच्या मते, सीझरच्या काळातही असाच प्रसंग घडला होता.
अमेरिकेत या वर्षी “नो किंग्ज!” अशा घोषणांसह निदर्शने झाली. कारण अमेरिकेच्या स्वातंत्र्य घोषणेची पायाभरणीच राजेशाहीविरुद्धच्या भूमिकेवर झाली होती. जर ट्रम्पचा चेहरा नाण्यावर उमटला, तर ते स्वातंत्र्याच्या २५० व्या वर्धापन दिनाच्या स्मरणार्थ असलेले प्रतीक ठरू शकते; पण त्याचवेळी ते अमेरिकन प्रजासत्ताकाच्या मूल्यांवरील सावट ठरेल, असे अनेक इतिहासकारांचे मत आहे. त्यांच्या मते, असे नाणे लोकशाहीकडून हुकूमशाहीकडे झुकण्याचे लक्षण ठरू शकते — जसे रोममध्ये सुल्ला आणि सीझरच्या काळात घडले होते. सध्या हे नाणे फक्त प्रस्तावित अवस्थेत असले तरी ते अमेरिकन राजकारण आणि इतिहासातील एका नव्या वादळाचे केंद्र बनले आहे.
