गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Major Navya Shekhawat: राष्ट्रपती भवनात जेव्हा राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू एखाद्या अधिकृत कार्यक्रमात सहभागी होतात, तेव्हा त्यांच्या आसपास अनेक वरिष्ठ अधिकारी, मानकरी आणि लष्करी अधिकारी दिसून येतात. याच अधिकाऱ्यामध्ये एक तरुण महिला आर्मी ऑफिसर दिसून येते, ज्यांचे नाव आहे मेजर नव्या शेखावत. मेजर नव्या शेखावत यांची राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या एड डी कॅम्प (Aide-de-Camp) म्हणजेच ADC म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे.
राष्ट्रपतींच्या ADC बनणाऱ्या त्या पहिल्या महिला भारतीय सेना अधिकारी आहेत. त्यांची ही उपलब्धी विशेष आहे कारण सैन्यात कमिशन मिळाल्यानंतर अवघ्या पाच वर्षांच्या आत त्यांना राष्ट्रपती भवनासारख्या महत्त्वाच्या ठिकाणी ही प्रतिष्ठित जबाबदारी मिळाली आहे. अहवालानुसार त्यांनी जुलै २०२६ मध्ये राष्ट्रपती भवनात ADC म्हणून पदभार स्वीकारला.
मेजर नव्या शेखावत या भारतीय सैन्याचा अधिकारी असून आर्मी सर्व्हिस कॉर्प्स म्हणजेच ASC शी संबंधित आहेत. त्यांनी सैन्यात प्रवेश कंबाइंड डिफेंस सर्व्हिसेस म्हणजेच CDS परीक्षेच्या माध्यमातून घेतला. CDS परीक्षेचे आयोजन संघ लोकसेवा आयोग (UPSC) करते. CDS द्वारे निवड झाल्यानंतर त्यांनी शॉर्ट सर्व्हिस कमिशन वुमेन नॉन टेक्निकल कोर्ससाठी मेरिटमध्ये स्थान मिळवले. त्यानंतर त्यांना चेन्नई येथील ऑफिसर ट्रेनिंग अकॅडमी मध्ये लष्करी प्रशिक्षणासाठी पाठवण्यात आले.
OTA मध्ये लष्करी अधिकाऱ्यांना नेतृत्व, शिस्त, शारीरिक क्षमता आणि सैन्याच्या जबाबदाऱ्यांसाठी तयार केले जाते. प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर नव्या शेखावत यांना आर्मी सर्व्हिस कॉर्प्समध्ये कमिशन मिळाले.
मेजर नव्या शेखावत यांना २०२१ च्या सुमारास भारतीय सैन्यात कमिशन मिळाले होते, म्हणजेच सैन्यात अधिकारी म्हणून त्यांच्या करिअरला सुरुवात होऊन अवघी पाच वर्षे झाली होती आणि त्यांना राष्ट्रपतींच्या ADC सारखी जबाबदारी मिळाली. या काही वर्षांत त्यांनी आर्मी सर्व्हिस कॉर्प्समध्ये आपली लष्करी सेवा बजावली आणि मेजर पदापर्यंत पोहोचल्या. कोणत्याही अधिकाऱ्याला राष्ट्रपतींच्या ADC ची जबाबदारी देणे केवळ त्यांच्या रँकच्या आधारावर नसते.
या भूमिकेसाठी अधिकाऱ्याची कामगिरी, शिस्त, वर्तन, गोपनीयता राखण्याची क्षमता, वेळेचे पालन आणि प्रोटोकॉलची समज देखील महत्त्वाची असते. याच कारणामुळे नव्या शेखावत यांची ही नियुक्ती त्यांच्या छोट्या पण महत्त्वाच्या लष्करी कारकिर्दीतील मोठ्या उपलब्धींमध्ये गणली जाते.
मेजर नव्या शेखावत या आर्मी सर्व्हिस कॉर्प्सच्या अधिकारी आहेत. सैन्याची ही शाखा लष्करी मोहिमांसाठी आवश्यक लॉजिस्टिक्स आणि सपोर्ट व्यवस्था सांभाळण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. सैन्याच्या जवानांपर्यंत आणि लष्करी युनिट्सपर्यंत आवश्यक साहित्य पोहोचवणे, वाहतूक आणि पुरवठ्याशी संबंधित व्यवस्था टिकवून ठेवणे तसेच लष्करी फॉर्मेशन ऑपरेशनल ठेवण्यासाठी आवश्यक लॉजिस्टिक सिस्टीम सांभाळणे या त्यांच्या महत्त्वाच्या कामांमध्ये समाविष्ट आहे.
अशा प्रकारच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये चांगली योजना, वेळेवर काम पूर्ण करणे आणि वेगवेगळ्या स्तरांमध्ये उत्तम समन्वय साधणे अत्यंत गरजेचे असते. नव्याने याच शाखेत काम करत असताना आपला व्यावसायिक लष्करी अनुभव मिळवला.
मेजर नव्या शेखावत यांचे सर्वात मोठे यश म्हणजे त्या राष्ट्रपतींच्या ADC बनणाऱ्या पहिल्या महिला भारतीय सेना अधिकारी आहेत. यापूर्वी राष्ट्रपतींच्या ADC ची भूमिका कोणत्याही महिला आर्मी ऑफिसरने बजावली नव्हती, तथापि येथे एक महत्त्वाचा फरक समजून घेणे आवश्यक आहे. नव्या शेखावत राष्ट्रपतींच्या पहिल्या महिला ADC नाहीत, तर या पदावर पोहोचणाऱ्या त्या पहिल्या महिला आर्मी ऑफिसर आहेत.
राष्ट्रपतींच्या पहिल्या महिला ADC होण्याचा मान भारतीय नौदलाच्या लेफ्टनंट कमांडर यशस्वी सोलंकी यांना जातो. मे २०२५ मध्ये यशस्वी सोलंकी राष्ट्रपतींच्या ADC बनणाऱ्या पहिल्या महिला अधिकारी बनल्या होत्या. यानुसार नव्या शेखावत राष्ट्रपतींच्या ADC बनणाऱ्या दुसऱ्या महिला अधिकारी आहेत, परंतु भारतीय सैन्यातून या पदावर पोहोचणाऱ्या त्या पहिल्या महिला आहेत.
ADC चे पूर्ण नाव Aide-de-Camp आहे. हा एक कमिशन प्राप्त लष्करी अधिकारी असतो जो एखाद्या वरिष्ठ संवैधानिक किंवा लष्करी अधिकाऱ्यासोबत अधिकृत जबाबदाऱ्यांमध्ये काम करतो. राष्ट्रपतींच्या ADC चे काम केवळ एखाद्या कार्यक्रमात राष्ट्रपतींसोबत चालणे किंवा दिसणे एवढेच नसते. ही एक महत्त्वाची प्रोटोकॉल आणि समन्वयाशी संबंधित जबाबदारी आहे. ADC राष्ट्रपतींच्या अधिकृत कार्यक्रमांदरम्यान, सोहळ्यांमध्ये आणि लष्करी आयोजनांच्या वेळी त्यांच्यासोबत असतात. त्यांना लष्करी शिष्टाचार आणि अधिकृत प्रोटोकॉलचे पालन सुनिश्चित करण्यात भूमिका बजावावी लागते. याशिवाय संबंधित अधिकारी आणि संस्थांमध्ये ताळमेळ राखण्यातही त्यांची जबाबदारी असते.
