बुधवार, 9 सप्टेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
President’s Bodyguard: जेव्हा राष्ट्रपती कोणत्याही मोठ्या राष्ट्रीय सोहळ्यात सहभागी होतात, तेव्हा त्यांच्या सुरक्षा व्यवस्थेवर सर्वांचे लक्ष असते. प्रजासत्ताक दिनानंतर होणाऱ्या ‘बीटिंग रिट्रीट’ सोहळ्यातही राष्ट्रपती सोबत खास गणवेशातील घोडदळाचे जवान दिसून येतात. हे जवान राष्ट्रपतीच्या अंगरक्षकांचा म्हणजेच प्रेसिडेंट्स बॉडीगार्डचा (PBG) भाग असतात. त्यांचा शानदार गणवेश, घोडे आणि शिस्तीमुळे PBG ची एक वेगळी ओळख आहे.
तसेच, राष्ट्रपती पद हे देशातील सर्वात महत्त्वाच्या संवैधानिक पदांपैकी एक आहे. त्यामुळे त्यांच्या सुरक्षेत तैनात असलेल्या जवानांची निवडही सामान्य पद्धतीने होत नाही. PBG ही भारतीय सैन्याची सर्वात जुनी रेजिमेंट आहे. याची सुरुवात १७७३ मध्ये तत्कालीन गव्हर्नर-जनरल वॉरेन हेस्टिंग्स यांनी बनारसमध्ये केली होती. त्यावेळी यात ५० घोडदवार सैनिक होते. नंतर याची संख्या वाढवण्यात आली. १९५० मध्ये भारत प्रजासत्ताक बनल्यानंतर या युनिटचे नाव ‘प्रेसिडेंट्स बॉडीगार्ड’ (President’s Bodyguard) ठेवण्यात आले.
वास्तविक, राष्ट्रपतीच्या अंगरक्षकांमध्ये फक्त जाट, शिख आणि राजपुत समुदायाच्या सैनिकांचीच भरती केली जाते. ऐतिहासिकदृष्ट्या या रेजिमेंटमध्ये या समुदायांमधून सैनिकांची भरती करण्याची परंपरा राहिली आहे. तथापि, PBG मध्ये जवानांची निवड विशेष शारीरिक क्षमता, लष्करी पात्रता आणि कठीण निवड प्रक्रियेच्या आधारावर केली जाते. म्हणजेच राष्ट्रपतींचे अंगरक्षक होणे केवळ एखाद्या विशिष्ट समुदायातून येण्यापुरते मर्यादित नाही. यासाठी सैनिकाला अनेक कठीण मानदंडांवर खरे उतरावे लागते. याच कारणामुळे PBG ला भारतीय सैन्याची निवडक आणि स्पेशल युनिट मानले जाते.
PBG मध्ये समाविष्ट होणाऱ्या सैनिकांसाठी शारीरिक क्षमता अत्यंत महत्त्वाची असते. जास्त उंची आणि बळकट शरीर असलेल्या सैनिकांना या भूमिकेसाठी योग्य मानले गेले आहे. परंतु, केवळ उंचीच्या आधारावर कोणत्याही सैनिकाला राष्ट्रपतींचा अंगरक्षक बनवले जात नाही. निवड प्रक्रियेत त्याची फिटनेस, घोडदवार कौशल्य आणि लष्करी क्षमता देखील महत्त्वाची असते. राष्ट्रपती भवनाच्या अधिकृत माहितीनुसार, आज PBG मध्ये विशेष शारीरिक वैशिष्ट्ये असलेल्या जवानांची निवड केली जाते आणि यासाठी कठीण शारीरिक प्रक्रियेतून जावे लागते.
SBI Recruitment 2026: देशातील सर्वात मोठ्या बँकेकडून १२ हजार पदांवर भरती! ‘या’ पदांसाठी जागा भरणार
PBG ला केवळ एका सोहळ्यात सहभाग घेणारी युनिट समजणे योग्य ठरणार नाही. या युनिटचे जवान घोडदहळात निपुण असण्यासोबतच पॅराट्रूपर आणि आर्मर्ड वॉरियर म्हणूनही प्रशिक्षित असतात. अधिकृत माहितीनुसार, PBG ची भूमिका शांततेच्या काळात राष्ट्रपतींशी संबंधित सोहळ्यांमध्ये आणि गरज भासल्यास लष्करी मोहिमांमध्येही राहिली आहे. याच कारणामुळे राष्ट्राध्यक्षांच्या अंगरक्षकाची जबाबदारी केवळ राष्ट्राध्यक्षांसोबत चालणे किंवा परेडमध्ये सहभाग घेण्यापुरती मर्यादित नाही. या सैनिकांना प्रत्येक परिस्थितीसाठी तयार ठेवले जाते.
PBG चा इतिहास सुमारे अडीच शतके जुना आहे. १७७३ मध्ये बनलेली ही युनिट आधी ‘गव्हर्नर-जनरल्स बॉडीगार्ड’ या नावाने ओळखली जात होती. नंतर त्याला ‘व्हाईसरॉयझ बॉडीगार्ड’ म्हटले गेले आणि भारत प्रजासत्ताक झाल्यानंतर २७ जानेवारी १९५० रोजी याचे नाव ‘प्रेसिडेंट्स बॉडीगार्ड’ (President’s Bodyguard) करण्यात आले.
आज PBG ही भारतीय सैन्याची सर्वात जुनी रेजिमेंट आहे आणि ती राष्ट्राध्यक्षांची स्वतःची लष्करी युनिट मानली जाते. तिच्या जवानांचा गणवेश, घोडदळ आणि परेडची शानदार परंपरा तिला सैन्याच्या इतर युनिट्सपेक्षा वेगळी ओळख मिळवून देते.
