रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
MBBS Doctor Career & Salary: प्रकृती बिघडल्यास किंवा हॉस्पिटलचा विचार केला की डोळ्यांसमोर पांढरा कोट घातलेल्या एमबीबीएस डॉक्टराची प्रतिमा उभी राहते. भारतात डॉक्टरांच्या शिक्षणात आणि उपचारांच्या दुनियेत एमबीबीएस ही सर्वात पहिली आणि मजबूत पायरी मानली जाते. पण तुम्हाला माहीत आहे का, की एक एमबीबीएस डॉक्टर काय-काय काम करू शकतो? तो ऑपरेशन करू शकतो की फक्त प्राथमिक उपचार करतो? लोकांच्या मनात या पदवीबद्दल, डॉक्टरांच्या कामाबद्दल आणि त्यांच्या कमाईबद्दल अनेक प्रश्न असतात.
एमबीबीएस म्हणजेच ‘बॅचलर ऑफ मेडिसिन अँड बॅचलर ऑफ सर्जरी’ ही पदवी घेतल्यानंतर व्यक्ती ‘फिजिशियन’ बनते. साडेपाच वर्षांच्या या प्रवासानंतर (४.५ वर्षे अभ्यास + १ वर्षाची अनिवार्य इंटर्नशिप) डॉक्टरांना रुग्णांवर उपचार करण्याचा कायदेशीर अधिकार मिळतो. सरकारी हॉस्पिटलपासून ते स्वतःच्या क्लिनिकपर्यंत, एमबीबीएस डॉक्टरांकडे करिअरचे अनेक मार्ग असतात. म्हणून आज आपण जाणून घेणार आहोत की, एमबीबीएस डॉक्टर कोण असतात, त्यांचे मूळ काम काय असते, त्यांना किती पगार मिळतो आणि ते स्वतःचे क्लिनिक किंवा हॉस्पिटल सुरू करू शकतात का?
एमबीबीएस डॉक्टर प्रामुख्याने जनरल फिजिशियन किंवा प्राथमिक काळजी घेणारे फिजिशियन असतात. त्यांचे काम रुग्णाच्या आजाराचे सुरुवातीचे निदान करणे आणि उपचार सुरू करणे हे असते.
रुग्णाची तपासणी: ताप, सर्दी, खोकल्यापासून ते रक्तदाब (ब्लड प्रेशर) आणि मधुमेह (डायबेटिस) यांसारख्या सामान्य आजारांचे निदान (डायग्नोसिस) करणे.
औषधोपचार लिहिणे: आजारानुसार योग्य औषधे देणे आणि गरज भासल्यास रुग्णाला पॅथॉलॉजी टेस्ट किंवा स्कॅन करण्याचा सल्ला देणे.
योग्य सल्ला देणे: आजार गंभीर असल्यास रुग्णाला कार्डिओलॉजिस्ट, न्यूरोलॉजिस्ट किंवा ऑर्थोपेडिक सर्जनसारख्या स्पेशालिस्टकडे (तज्ज्ञ डॉक्टरांकडे) पाठवणे.
आणीबाणीची परिस्थिती (इमर्जन्सी) आणि छोटी शस्त्रक्रिया: छोट्या-मोठ्या दुखापतींवर टाके घालणे, ड्रेसिंग करणे आणि आणीबाणीच्या प्रसंगी रुग्णाचे प्राण वाचवणे.
SSC Exam Tips: भरपूर अभ्यास करूनही निकाल येत नाहीये? ९०% विद्यार्थी ‘या’ ५ चुकांमुळे होतात नापास!
एमबीबीएसची पदवी संपूर्ण देशात मान्य आहे. वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर नोकरीचे अनेक पर्याय उपलब्ध होतात:
सरकारी हॉस्पिटल आणि CHC/PHC: केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या मोठ्या हॉस्पिटल्सपासून ते गावागावातील प्राथमिक आरोग्य केंद्रांपर्यंत मेडिकल ऑफिसर (MO) चे पद.
खाजगी हॉस्पिटल्स (प्रायव्हेट हॉस्पिटल): फोर्टिस, मॅक्स किंवा अपोलो यांसारख्या मोठ्या मल्टी-स्पेशालिटी हॉस्पिटल्समध्ये ज्युनियर रेजिडेंट (JR) किंवा इमर्जन्सी डॉक्टर म्हणून.
लष्कर आणि निमलष्करी दल: इंडियन आर्मी, नेव्ही, एअर फोर्स किंवा बीएसएफमध्ये कॅप्टन/मेडिकल ऑफिसरचे पद.
कॉर्पोरेट आणि संशोधन केंद्र (रिसर्च सेंटर): मोठ्या कंपन्यांची मेडिकल हेल्थ सेंटर्स, फार्मास्युटिकल कंपन्या किंवा रिसर्च लॅब.
नॅशनल मेडिकल कमिशनकडे (NMC) नोंदणी केल्यानंतर एमबीबीएस डॉक्टर स्वतःचे क्लिनिक किंवा प्रायमरी हेल्थ केअर सेंटर सुरू करू शकतात.
स्वतःचे क्लिनिक सुरू करण्यासाठी डॉक्टरला स्टेट मेडिकल कौन्सिलमध्ये नोंदणी करणे बंधनकारक असते. स्वतःचे क्लिनिक सुरू करताना बायोमेडिकल वेस्ट डिस्पोजल आणि स्थानिक प्राधिकरणाचे (जसे की महानगरपालिका किंवा नगरपालिका) आवश्यक परवाने घ्यावे लागतात. याशिवाय ते टेलि-कंसल्टेशन सुद्धा देऊ शकतात.
एमबीबीएस डॉक्टरांचा पगार त्यांचा अनुभव, कामाचे ठिकाण (शहरात की गावात) आणि जॉब प्रोफाइलवर अवलंबून असतो:
सरकारी क्षेत्र: सुरुवातीला पगार दरमहा ६५,००० ते ९०,००० रुपयांच्या दरम्यान असतो (NPA म्हणजेच नॉन-प्रॅक्टिसिंग अलाउंस मिळून).
खाजगी क्षेत्र: सुरुवातीचा पगार दरमहा ५०,००० ते ७५,००० रुपयांच्या आसपास असतो.
खाजगी क्लिनिक (स्वतःची प्रॅक्टिस): जर क्लिनिक योग्य ठिकाणी असेल आणि रुग्ण जास्त येत असतील तर कमाईची कोणतीही उच्च मर्यादा नसते. सुरुवातीला दरमहा १ लाख ते ३ लाख रुपये किंवा त्याहून अधिक सहज कमावले जाऊ शकतात.
बहुतेक मेडिकल ग्रॅज्युएट्स एमबीबीएस नंतर पुढील विशेषज्ञतेसाठी अभ्यास करतात.
MD (डॉक्टर ऑफ मेडिसिन): नॉन-सर्जिकल स्पेशलायझेशनसाठी (जसे की बालरोगतज्ज्ञ, त्वचाविकार तज्ज्ञ, जनरल मेडिसिन).
MS (मास्टर ऑफ सर्जरी): सर्जिकल स्पेशलायझेशनसाठी (जसे की जनरल सर्जन, ईएनटी सर्जन).
DNB/डिप्लोमा: इतर क्लिनिकल क्षेत्रांमधील विशेष प्राविण्य.
Ans: एमबीबीएसचा अभ्यासक्रम साडेपाच वर्षांचा असतो. यामध्ये साडेचार वर्षे शैक्षणिक अभ्यास आणि १ वर्षाची अनिवार्य इंटर्नशिप समाविष्ट असते.
Ans: नॅशनल मेडिकल कमिशन (NMC) आणि स्टेट मेडिकल कौन्सिलमध्ये नोंदणी केल्यानंतर, तसेच बायोमेडिकल वेस्ट डिस्पोजल आणि स्थानिक महानगरपालिकेचे परवाने घेऊन डॉक्टर स्वतःचे क्लिनिक सुरू करू शकतात.
