सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
चक्रव्यूहातून अभिमन्यू का पडू शकला नाही बाहेर? (फोटो सौजन्य - iStock)
महाभारताबाबत बोलताना अर्जुनाच्या पुत्राबाबत आवर्जून उल्लेख येतो. यामध्ये अभिमन्यू कसा चक्रव्यूहात फसला याबाबत सांगितले जाते. पण तुम्हाला अभिमन्यूबद्दल संपूर्ण माहिती आहे का? महाभारतामध्ये अनेक कथा आहेत आणि त्यापैकी अभिमन्यूची कथाही तितकीच महत्त्वाची आहे. वेद व्यासांनी लिहिलेल्या महाभारतातील कथेनुसार, अभिमन्यू हा अर्जुन आणि श्रीकृष्णाची बहीण सुभद्रा यांचा मुलगा होता. त्याच वेळी, महाभारतात असेही नमूद आहे की अभिमन्यू हा चंद्रदेवाचा मुलगा होता. अभिमन्यू नक्की कोण होता आणि तो चक्रव्यूहातून बाहेर का पडू शकला नाही जाणून घेऊया (फोटो सौजन्य – iStock)
अभिमन्यू अल्पायुषी का होता?
जेव्हा सर्व देव-देवतांचे अवयव श्रीकृष्णासोबत पृथ्वीवर अवतार घेतले गेले तेव्हा चंद्राचा मुलगादेखील पृथ्वीवर यावा लागला. परंतु चंद्राच्या आसक्तीमुळे तो अल्पायुषी झाला. प्रत्यक्षात श्रीकृष्णाला माहीत होते की युग प्रवर्तक महाभारताचे युद्ध भविष्यात होणार आहे, म्हणून त्याने सर्व देवांना त्यांचे पुत्र पाठवण्याची विनंती केली.
श्रीकृष्णाचे शब्द ऐकून चंद्रदेव खूप निराश झाले, परंतु तरीही, श्रीकृष्णाचा आदर राखून त्यांनी आपल्या पुत्राला पृथ्वीवर पाठवण्याची परवानगी दिली, परंतु त्याच वेळी चंद्रदेव म्हणाले की तो आपल्या पुत्रापासून जास्त काळ दूर राहू शकत नाही, म्हणून तो त्याला खूप कमी काळासाठी पृथ्वीवर पाठवेल. हेच कारण होते की अभिमन्यू अल्पायुषी होता, म्हणजेच पृथ्वीवरील त्याचे वय फक्त १६ वर्षे होते.
Mahabharat Yudh: शेवटी महाभारत युद्ध अवघ्या १८ दिवसांत का संपले?
चक्रव्यूह नक्की काय होते?
महाभारताच्या कथेत तुम्ही अनेकदा चक्रव्यूहाचा उल्लेख ऐकला असेल, पण अजूनही बऱ्याच लोकांना चक्रव्यूह म्हणजे काय हे माहीत नाही? चक्रव्यूह ही एक बहुस्तरीय संरक्षणात्मक लष्करी रचना आहे, जी सर्व बाजूंनी मोठ्या योद्ध्याला वेढण्यासाठी वापरली जाते. ती युद्धाची एक अतिशय कार्यक्षम कलादेखील मानली जाते.
वरून पाहिल्यास चक्रव्यूह चक्र किंवा पद्मासारखे दिसते. त्याच्या प्रत्येक दाराचे रक्षण एका महान योद्ध्याने केले आहे असे सांगितले जाते. महाभारतात कौरवांचे प्रमुख सेनापती द्रोणाचार्य यांनी धर्मराज युधिष्ठिराला पकडण्यासाठी या रचनेचा वापर केला होता. परंतु अभिमन्यूने युधिष्ठिराचे रक्षण करण्यासाठी चक्रव्यूह तोडण्याची प्रतिज्ञा घेतली आणि वयाच्या १६ व्या वर्षी त्याने आश्चर्यकारक धैर्य आणि शौर्य दाखवत एकट्यानेच चक्रव्यूहात प्रवेश केला होता.
Mahabharat: महाभारत युद्धाच्या वेळी लाखो सैनिकांसाठी कसे बनवले जायचे जेवण
अभिमन्यूला चक्रव्यूह का भेदता नाही आले?
अभिमन्यूने धैर्याने चक्रव्यूहात प्रवेश केला पण तो त्यातून बाहेर पडू शकला नाही कारण त्याला चक्रव्यूहातून बाहेर पडण्याचा मार्ग माहीत नव्हता आणि याचे कारण महाभारतात सांगितले जाते ते म्हणजे त्याच्या जन्मापूर्वीची घटना. जेव्हा अभिमन्यू त्याच्या आई सुभद्रेच्या गर्भात असताना, अर्जुनाने त्याची पत्नी सुभद्राला चक्रव्यूह तोडण्याची कला सांगितली होती. तेव्हा अभिमन्यूदेखील त्याच्या आईच्या गर्भातून चक्रव्यूह तोडण्याची कहाणी ऐकत होता, परंतु जेव्हा अर्जुन चक्रव्यूहातून बाहेर पडण्याच्या कलेबद्दल सांगू लागला तेव्हा सुभद्रा गाढ झोपेत गेली आणि अशा प्रकारे गर्भाशयात वाढणाऱ्या मुलाला म्हणजेच अभिमन्यूला चक्रव्यूहातून बाहेर पडण्याचा मार्ग कळू शकला नाही.
पांडवांसाठी रचले होते चक्रव्यूह
कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर युद्ध सुरू झाले तेव्हा युद्धाच्या १३ व्या दिवशी कौरवांनी पांडवांना अडकवण्याच्या उद्देशाने चक्रव्यूह तयार केले होते. या चक्रव्यूहातून बाहेर पडण्याची कला फक्त चार योद्ध्यांना अवगत होती आणि हे योद्धे होते श्रीकृष्ण, अर्जुन, गुरु द्रोणाचार्य आणि प्रद्युम्न. युद्धादरम्यान, शूर आणि पराक्रमी योद्धा अभिमन्यूने चक्रव्यूहात प्रवेश केला आणि अतिशय शौर्याने लढू लागला. महाभारतातील कथेनुसार, अभिमन्यूने चक्रव्यूहाचे ६ टप्पे ओलांडले होते परंतु शेवटच्या टप्प्यात तो अडकला आणि त्यानंतर, युद्धाच्या रणनीती विसरून कौरवांनी अभिमन्यूला घेरले.
7 योद्ध्यांनी केला अभिमन्यूचा वध
महाभारतात अभिमन्यूचा वध करणे हे अतिशय भ्याड कृत्य मानले जाते कारण युद्धाच्या रणनीती बाजूला ठेऊन ७ योद्ध्यांनी एका शौर्यशाली योद्ध्यावर भ्याडपणे मात केली आणि अभिमन्यूवर एकामागून एक हल्ला झाला. अभिमन्यूला द्रोणाचार्य, दुर्योधन, कर्ण, जयद्रथ, अश्वत्थामा, दुःशासन, वृषभसेन आणि इतर कौरवांनी एकत्र येऊन मारले. चक्रव्यूहात अडकून, महाभारतातील महान शूर योद्धा अभिमन्यूने वयाच्या १६ व्या वर्षी हे जग सोडले आणि कधीही न संपणाऱ्या शौर्याची अमर कहाणी लिहिली.
