शुक्रवार, 23 ऑक्टोबर 2026
KYC Fraud च्या जाळ्यात अडकलात ( सौजन्य - सोशल मीडिया )
‘नो युवर कस्टमर’ म्हणजेच KYC पडताळणीद्वारे बँका आणि फिनटेक प्लॅटफॉर्म्स अधिकृत कागदपत्रांचा (जसे की PAN कार्ड किंवा सरकारी ओळखपत्रे) वापर करून ओळख प्रमाणित करतात. डिजिटल KYC मध्ये झटपट ऑनबोर्डिंगसाठी थेट फोटो आणि व्हिडिओ कॉलद्वारे कागदपत्रे पडताळली जातात.
KYC पूर्ण झाल्याने खात्याचे संपूर्ण नियंत्रण मिळते, म्हणूनच फसवणूक करणारे या पडताळणी प्रक्रियेचा गैरफायदा घेण्यासाठी प्रामुख्याने दोन पद्धती वापरतात:
आयडेंटिटी थेफ्ट (ओळख चोरी): स्कॅमर्स गोपनीय माहिती चोरतात किंवा फसव्या पद्धतीने KYC पूर्ण करण्यासाठी बनावट ओळख तयार करतात; ज्यामुळे तुमच्या नावावर नवीन खाती उघडणे, लोन घेणे किंवा क्रेडिट कार्ड जारी करणे यासारखे प्रकार घडतात.
अकाउंट सस्पेंशन स्कॅम्स: तुमचे खाते किंवा डिजिटल वॉलेट तातडीने KYC अपडेट न केल्यास काही तासांत कायमचे ब्लॉक केले जाईल, असा दावा करणारे SMS अलर्ट पाठवून फसवणूक करणारे लोकांमध्ये भीतीचे वातावरण तयार करतात.
1.KYC पूर्ण करण्यासाठी पैशांचे आमिष दाखवणे: फसवणूक करणारे लोकांना त्यांच्या खात्यांवर पूर्ण KYC पडताळणी करण्यासाठी पैशांचे आमिष दाखवून आगाऊ रक्कम देतात आणि नंतर बेकायदेशीर व्यवहार करण्यासाठी त्या खात्यांचे संपूर्ण नियंत्रण स्वतःकडे घेतात.
2. बनावट Re-KYC लिंकद्वारे फिशिंग: फ्रॉडस्टर्स तातडीने ओळख पडताळणी करण्याचे मेसेज पाठवतात आणि KYC अपडेट करण्याच्या बहाण्याने युजर्सना गोपनीय अधिकृत कागदपत्रे व OTP सबमिट करण्यास भाग पाडतात, ज्याचा वापर करून खाती हायजॅक केली जातात.
3. फेक लोन प्रोसेस आणि बनावट ऑनबोर्डिंग: स्कॅमर्स कर्ज मंजूर करण्याचे आमिष दाखवून लोकांना आकर्षित करतात आणि फसवणूक करणाऱ्यांच्या नियंत्रणात असलेल्या खात्यांवर डिजिटल व्हिडिओ-KYC पूर्ण करण्यास भाग पाडतात; यामुळे सर्व जबाबदारी संबंधित व्यक्तीवर येते, तर खात्याचे संपूर्ण नियंत्रण स्कॅमरकडेच राहते.
4. SMS अलर्ट आणि फिशिंग KYC पोर्टल्स: युजर्सनी “अनिवार्य re-KYC” पूर्ण करण्यासाठी बाहेरील लिंकवर क्लिक न केल्यास त्यांचे खाते किंवा वॉलेट कायमचे बंद केले जाईल अशा धमक्या देणारे SMS पाठवले जातात, ज्याद्वारे लोकांची ओळख आणि वैयक्तिक डेटा थेट चोरला जातो.
5. रिमोट ॲक्सेसचा गैरवापर: बँकेचे अधिकारी असल्याचे भासवून कॉलर व्यक्तींना “प्रलंबित KYC पडताळणी पूर्ण करण्यासाठी” स्क्रीन-शेअरिंग ॲप्स डाउनलोड करण्यास सांगतात, ज्यामुळे फ्रॉडस्टर्सना त्या डिव्हाइसचा रिमोट ॲक्सेस मिळतो आणि ते बेकायदेशीर व्यवहार अधिकृत करतात.
फोनपे मध्ये ‘फोनपे डिव्हाइस गार्ड’ सारखे इन-बिल्ट सुरक्षा फीचर्स आहेत, जे चालू असलेले स्क्रीन-मिररिंग ओळखून आपोआप संवेदनशील डेटा लपवतात आणि सेशन तिथेच थांबवतात. तसेच, ‘फोनपे प्रोटेक्ट’ सारखे सिक्युरिटी इंजिन डिव्हाइस बदलणे आणि संशयास्पद लोकेशन जंप ओळखतात व अनोळखी लॉगिनचे प्रयत्न रिअल-टाइममध्ये ब्लॉक करतात.
घाईगडबड किंवा भीती निर्माण करणाऱ्या संदेशांपासून सावध राहा: खाते त्वरित बंद करण्याची धमकी देणारे अनपेक्षित कॉल्स, ईमेल किंवा मेसेज यांपासून सावध राहा.
गोपनीय माहिती सुरक्षित ठेवा: फोनवर किंवा मेसेजिंग ॲप्सवर तुमचा OTP, UPI पिन किंवा पासवर्ड कधीही कोणाशीही शेअर करू नका.
केवळ इन-ॲप चॅनेल्सचाच वापर करा: खरी आणि अधिकृत वित्तीय संस्था KYC अपडेट्स केवळ त्यांच्या अधिकृत ॲपमध्येच पूर्ण करतात, कधीही बाहेरील SMS लिंक्सद्वारे करत नाहीत.
स्क्रीन-शेअरिंग ॲप्स नाकारा: कस्टमर सपोर्ट कधीही तुम्हाला अनोळखी रिमोट डेस्कटॉप किंवा स्क्रीन-शेअरिंग सॉफ्टवेअर इन्स्टॉल करण्यास सांगत नाही.
सपोर्ट नंबरची खात्री करा: केवळ अधिकृत ॲपमध्ये दिलेल्या अधिकृत नंबरवरूनच कस्टमर सर्व्हिसशी संपर्क साधा.
PhonePe सपोर्ट: अशा घटनांची तक्रार करण्यासाठी 080-68727374 किंवा 022-68727374 वर कॉल करा. अधिकृत ट्विटर (@PhonePeSupport) किंवा फेसबुक हँडल्सद्वारे संपर्क साधा किंवा grievance.phonepe.com वर ओपन तिकीट एस्केलेट करा.
नॅशनल सायबर क्राईम सेल: त्वरित 1930 वर डायल करा किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा.
DoT संचार साथी: sancharsaathi.gov.in वरील चक्षू पोर्टलद्वारे फसव्या कॉल्स किंवा मेसेजची तक्रार करा.
SBI Money Security Update : SBI ग्राहकांसाठी Alert! खात्यांच्या सुरक्षिततेबाबत बँकेकडून मोठा अपडेट
Ans: बँका केवायसी अपडेट करण्यासाठी कधीही थेट SMS द्वारे संशयास्पद लिंक पाठवत नाहीत किंवा खाते त्वरित ब्लॉक करण्याची धमकी देत नाहीत. असे मेसेज बहुतांश वेळा सायबर गुन्हेगारांचे असतात.
Ans: कोणतीही बँक किंवा अधिकृत कस्टमर सपोर्ट तुम्हाला Anydesk, Teamviewer यांसारखे रिमोट किंवा स्क्रीन-शेअरिंग ॲप्स डाउनलोड करण्यास सांगत नाही. अशा व्यक्तींना कधीही फोनवर वैयक्तिक माहिती किंवा स्क्रीन शेअर करू नका.
Ans: अशी फसवणूक झाल्यास त्वरित राष्ट्रीय सायबर गुन्हे हेल्पलाइन नंबर 1930 वर संपर्क साधावा किंवा cybercrime.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर तक्रार नोंदवावी.
