शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
रिपोर्टनुसार, ४३ टक्के भारतीय विद्यार्थी भविष्यात स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा बाळगतात. म्हणजेच कॉलेजमध्ये शिकणारा मोठा वर्ग आता नोकरीलाच करिअरचा एकमेव मार्ग मानत नाही. विशेषतः शिक्षण पूर्ण केल्यावर लगेचच स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे प्रमाण २०२३ मधील १४ टक्क्यांवरून २०२५ मध्ये १६.२ टक्के झाले आहे. तर दुसरीकडे, सरकारी नोकरी आणि मोठ्या कंपन्यांमध्ये काम करण्याच्या इच्छेत घट दिसून आली आहे.
विद्यार्थ्यांची व्यवसायामधील रुची केवळ विचारांपर्यंत किंवा इच्छेपर्यंत मर्यादित नाही. सर्वेक्षणात सहभागी असलेल्या विद्यार्थी उद्योजकांपैकी ३५.५ टक्के विद्यार्थ्यांनी सांगितले की, त्यांच्या व्यवसायाची नियमित विक्री होत आहे. हा आकडा जागतिक स्तरावर नोंदवलेल्या ३३ टक्क्यांच्या आकड्यापेक्षा थोडा जास्त आहे. यावरून हे दिसून येते की, विद्यार्थ्यांचा एक वर्ग कॉलेजच्या काळातच आपल्या आयडियाला खऱ्याखुऱ्या व्यवसायात बदलण्याचा प्रयत्न करत आहे.
रिपोर्टमध्ये हे समोर आले आहे की, भारतीय विद्यार्थी व्यवसाय सुरू करण्याच्या बाबतीत वेगाने पावले उचलत आहेत. याशिवाय, ४१ टक्के विद्यार्थी उद्योजकांनी यापूर्वी एखादा व्यवसाय बंद केल्यानंतर पुन्हा नवीन सुरुवात केली आहे. हा आकडा दर्शवतो की, तरुण उद्योजक अपयशाला शेवटचे टोक न मानता पुन्हा प्रयत्न करण्याची तयारी ठेवतात. जवळपास ४२ टक्के विद्यार्थी उद्योजक एकापेक्षा जास्त व्यवसाय चालवत आहेत.
विद्यार्थी उद्योजकांमध्ये IT, AI आणि डिजिटल तंत्रज्ञान ही सर्वात आकर्षक क्षेत्रे म्हणून समोर येत आहेत. या क्षेत्रांमध्ये व्यवसाय सुरू करण्याची योजना आखणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या बरीच जास्त आहे, परंतु सध्या सुरू असलेल्या विद्यार्थी व्यवसायांपैकी केवळ १० टक्के व्यवसाय डिजिटल श्रेणीत येतात. या तफावतीवरून हे स्पष्ट होते की विद्यार्थ्यांकडे आयडिया आणि तांत्रिक आवड आहे, परंतु ती बाजारात उतरवण्यासाठी त्यांना चांगल्या मार्गदर्शनाची आणि संसाधनांची गरज आहे.
एखाद्या विद्यार्थ्याच्या सभोवती असणारे उद्योजक त्याच्या करिअरच्या निर्णयावर मोठा प्रभाव टाकू शकतात. रिपोर्टनुसार, ज्या विद्यार्थ्यांच्या परिवार, मित्र, सहकारी किंवा शिक्षकांच्या नेटवर्कमध्ये एखादा उद्योजक अस्तित्वात आहे, त्यांच्या स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची शक्यता अशा विद्यार्थ्यांच्या तुलनेत तिप्पट जास्त असते, ज्यांच्या संपर्कात कोणतीही उद्योजक व्यक्ती नाही. यामुळे कॉलेजमध्ये मेंटरशिप, यशस्वी फाऊंडर्ससोबत संवाद आणि इंडस्ट्री नेटवर्किंगची गरज स्पष्टपणे दिसून येते.
महिलाही व्यवसायाबाबत पुरुषांच्या जवळपास बरोबरीनेच रुची दाखवत आहेत, परंतु इच्छा प्रत्यक्षात व्यवसायात बदलण्यात फरक दिसून येतो. उद्योजक बनण्याची इच्छा असणाऱ्या महिलांपैकी ४५ टक्क्यांनी प्रत्यक्षात आपला व्यवसाय सुरू केला, तर पुरुषांमध्ये हे प्रमाण ५३ टक्के होते. या तफावतीवरून हे स्पष्ट होते की, आर्थिक मदत, नेटवर्क, मेंटरशिप आणि कुटुंब किंवा संस्थेचा पाठिंबा महिलांना आपल्या बिजनेस आयडियाला व्यवसायात रूपांतरित करण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
Ans: हा अहवाल आयआयटी मंडी (IIT Mandi) द्वारे २५,००० हून अधिक विद्यार्थ्यांच्या सर्वेक्षणावर आधारित जारी करण्यात आला आहे.
Ans: अहवालानुसार, भारतातील २२ टक्के उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी आधीच कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात स्वतःचा व्यवसाय सुरू केला आहे.
Ans: विद्यार्थी उद्योजकांमध्ये AI (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स), IT आणि डिजिटल तंत्रज्ञान ही क्षेत्रे सर्वात आकर्षक ठरत आहेत.
