मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
यमुना नदीत पांढरा फेस वारंवार का दिसतो? जाणून घ्या काय आहे यामागचं खरं कारण ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
सध्या भारताची राजधानी दिल्ली यमुना नदीच्या निमित्ताने पुन्हा चर्चेत आहे. छठपूवीर् यमुना विषारी पांढऱ्या फेसाने भरल्याने सरकारी यंत्रणा यासाठी किती सज्ज आहे हे दिसून येते. बरं, आज या लेखात आम्ही तुम्हाला सरकारच्या अपयशाबद्दल सांगणार नाही, तर यमुना नदीत हा पांढरा फेस कुठून येतो आणि इतर नद्यांमध्ये तो का दिसत नाही याबद्दल सांगणार आहोत.
यमुनेतील पांढरा फेस
दरवर्षी छठच्या आधी, जेव्हा दिल्लीच्या यमुना नदीचे फोटो किंवा व्हिडिओ व्हायरल होतात, तेव्हा सर्वत्र पांढरा फेस तरंगताना दिसतो. ते जितके सुंदर दिसते तितकेच प्रत्यक्षात ते अधिक धोकादायक आणि विषारी आहे. या पाण्यात आंघोळ केल्याने अनेक गंभीर आजार होऊ शकतात. मात्र, त्यानंतरही छठ साजरी करणारे लोक त्यात स्नान करून पूजा करतात. आता आपण आपल्या खऱ्या प्रश्नाकडे येतो की हे फक्त यमुना नदीच्या बाबतीतच का घडते?
हे देखील वाचा : ब्रिक्सचा भारताला किती फायदा? जाणून घ्या यावेळी सर्वांच्या नजरा PM मोदींवर का आहेत
किंबहुना, दिल्ली किंवा त्याच्या आजूबाजूच्या परिसरात ज्या कारखान्यांमधून यमुना नदी जाते त्या कारखान्यांची संख्या खूप जास्त आहे. अशा परिस्थितीत त्यांच्यातून सोडण्यात येणारा रासायनिक कचरा गाळता न येता यमुना नदीत मिसळतो. याशिवाय शहराचे घाण पाणीही अनेक ठिकाणांहून कोणत्याही फिल्टरशिवाय यमुना नदीत मिसळते. या कारणांमुळे यमुनेचे पाणी काळे होते आणि रासायनिक अभिक्रियामुळे त्यात फेस तयार होतो.
कोणत्या विशेष रसायनामुळे फेस तयार होतो?
आता प्रश्न असा पडतो की यमुनेच्या पाण्यात फेस निर्माण होऊ लागल्याने या कचऱ्याचे काय होते? तज्ञांच्या मते, फॉस्फेटमुळे असे घडते. वास्तविक, कारखान्यांमधून निघणारा रासायनिक कचरा आणि यमुनेत पडणाऱ्या शहरातील घाण पाण्यात फॉस्फेटचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे यमुनेच्या पाण्यात पांढरा फेस तयार होतो.
हे देखील वाचा : अमेरिका आणि कॅनडाने मिळून चीनचा ताण वाढवला; संवेदनशील भागात युद्धनौका दाखल
इतर नद्यांच्या बाबतीत असे का होत नाही
पांढरा फेस फक्त यमुनेतच तयार होतो असे नाही. ते इतर नद्यांमध्ये देखील तयार होतात परंतु त्यांचे प्रमाण कमी आहे. वास्तविक यमुनेतील कारखान्यांमुळे आणि दिल्ली-नोएडाच्या सांडपाण्यामुळे एकाच वेळी भरपूर रसायने पडतात. त्यामुळे इतर नद्यांपेक्षा येथे पांढरा फेस जास्त तयार होतो. याशिवाय यावेळी यमुना नदीचा प्रवाहही वेगवान नसल्यामुळे घाटाभोवती पांढरा फेस जमा झालेला दिसतो.
