शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
सकाळी उठल्यानंतर उपाशी पोटी चहा कॉफी पिता? कॉर्टिसॉल हॉर्मोनच्या पातळीमध्ये बिघडल्यानंतर दिसून येतात 'ही' गंभीर लक्षणे
Cortisol Hormone: आपल्यातील अनेकांना सकाळी उठल्यानंतर चहा किंवा कॉफी पिण्याची सवय असते. चहा कॉफी प्यायल्याशिवाय दिवसाची सुरुवात चांगली झाल्यासारखे वाटत नाही. पण वारंवार चहा कॉफीचे सेवन केल्यामुळे शरीराला हानी पोहचण्याची जास्त शक्यता असते. कॉफीमुळे शरीर ताजेतवाने वाटते, एकाग्रता वाढते आणि शरीराला ऊर्जा मिळते. पण झोपेतून उठल्यानंतर लगेच कॉफी प्यायल्याने शरीरातील नैसर्गिक ‘कॉर्टिसॉल रिदम’ बिघडून जाते. यामध्ये असलेल्या कॅफिन आणि कॉर्टिसॉलमुळे शरीरात हार्मोनल बदल होतात, ज्याचा परिणाम संपूर्ण शरीरावर होतो. चला तर जाणून घेऊया कॉर्टिसॉल हॉर्मोन बिघडल्यानंतर शरीरात कोणती लक्षणे दिसून येतात.(फोटो सौजन्य – istock)
कॉर्टिसॉल हे शरीरातील अतिशय महत्वाचे हार्मोन आहे. शरीराला झोपेतून जागे करण्याचे यंत्र, चयापचय, रक्तदाब, ताणतणावाचा सामना करण्यास मदत करते. कॉर्टिसॉलची पातळी दिवसभर सतत बदलत राहते. काहींना ठराविक वेळेत कॉफी पिण्याची सवय असते. अनेकांना सकाळच्या वेळी खूप कॉफी पिणे फायदेशीर वाटते. कॉफीचे सेवन केल्यामुळे चिंता, छातीत धडधडणे, ॲसिडिटी किंवा झोपेत अडथळा इत्यादी समस्या उद्भवतात, असे कायमच सगळ्यांचं वाटते. पण असे नसून ब्लॅक कॉफीचे सेवन केल्यामुळे शरीराला फायदे होतात. कॉर्टिसॉलच्या भीतीपोटी सकाळी कॉफीच्या वेळी कॉफी पिण्याची सवय बंद करणे आवश्यक नाही.
सकाळी उठल्याबरोबर कॉफी घेतल्यास काहींना अस्वस्थ किंवा चलबिचल वाटते तर काहींना ऊर्जेची पातळी अचानक खालावल्यासारखी वाटते. त्यामुळे घराबाहेर जाताना उपाशी पोटी कॉफी किंवा चहा पिण्याऐवजी नाश्ता करूनच बाहेर पडावे. कॅफीनचा परिणाम वाढल्यानंतर शरीरात अचानक प्रचंड थकवा किंवा ऊर्जा कमी झाल्यासारखे वाटू लागते. याशिवाय अचानक झोप येणे, काम न करण्याची इच्छा न होणे, शरीरात तणाव वाढणे इत्यादी अनेक लक्षणे दिसू लागतात. त्यामुळे उपाशी पोटी चहा किंवा कॉफीचे सेवन करणे टाळावे.
सकाळी उठल्यानंतर उपाशी पोटी चहा किंवा कॉफी पिऊ नये. चहा कॉफी पिण्याऐवजी हर्बल पेयांचे सेवन करावे. निरोगी प्रौढ व्यक्तींसाठी दररोज ३०० ते ४०० मिलीग्रॅम कॅफिन पिणे सुरक्षित मानले जाते. त्यामुळे दिवसभरात दोनदा किंवा तीनदाच कॉफीचे सेवन करावे. कॉफी सकाळच्या नाश्त्यात किंवा संध्याकाळच्या वेळी कोणत्याही पदार्थांसोबत प्यावी. संध्याकाळी किंवा रात्री उशिरा कॉफी प्यायल्यास रात्रीच्या झोपेच्या समस्या उद्भवतात. त्यामुळे उपाशी पोटी किंवा रात्री चहा कॉफी पिऊ नये.
Ans: कॉर्टिसॉल हे शरीरातील ताणाला प्रतिसाद देणारे हार्मोन आहे. ते रक्तातील साखरेची पातळी, रक्तदाब, चयापचय आणि झोप-जागेपणाच्या चक्राचे नियमन करण्यात मदत करते.
Ans: होय. सकाळी जाग आल्यानंतर कॉर्टिसॉलची पातळी नैसर्गिकरीत्या वाढते. यामुळे शरीराला जागे होण्यास आणि दिवसभराच्या कामांसाठी तयार होण्यास मदत होते.
Ans: कॅफिनमुळे काही व्यक्तींमध्ये कॉर्टिसॉलची पातळी तात्पुरती वाढू शकते. मात्र, उपाशी पोटी चहा किंवा कॉफी प्यायल्याने प्रत्येक व्यक्तीमध्ये हार्मोनचा असमतोल निर्माण होतो, असे ठोस पुरावे नाहीत.
