सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
(फोटो सौजन्य-AI एआय)
जंगलालगतच्या गावांमध्ये वन्यप्राण्यांच्या हल्ल्यांचे वाढते संकट आणि त्यातून होणारी जीवितहानी यामुळे जिल्ह्यात मानव-वन्यजीव संघर्षाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. जानेवारी ते सप्टेंबर या कालावधीतील उपलब्ध माहितीनुसार वाघ, अस्वल आणि बिबट्यांच्या हल्ल्यांत सात मानवी मृत्यूंच्या घटनांची नोंद झाली आहे. जिल्ह्यात नवेगाव-नागझिरा व्याघ्र राखीव क्षेत्रासह जंगलाच्या विस्तृत पट्टह्यामुळे अनेक गावांचा वन्यजीवांशी थेट संपर्क येतो.
जंगलात अन्न-पाण्याची उपलब्धता, वनक्षेत्रातील हालचाली आणि गावालगतच्या शेतशिवारात सहज उपलब्ध होणारे खाद्य यांसारख्या कारणांमुळे वन्यप्राणी मानवी वस्तीजवळ येतात. वाघ, बिबट्या आणि अस्वलांच्या हल्ल्यांचा धोका विशेषतः जंगलात मोहफुले गोळा करण्यासाठी, गवत आणण्यासाठी किंवा शेतात काम करण्यासाठी जाणाऱ्या नागरिकांना असतो. साकोली तालुक्यातील पापडा, बांपेवाडा, उमरझरी आणि विर्शी परिसरात, तसेच तुमसर, पवनी आणि लाखनी तालुक्यांत हल्ल्यांच्या घटना नोंदल्या गेल्या. जानेवारीत अस्वलाच्या हल्ल्यात गंभीर जखमी झालेल्या व्यक्तीचा उपचारादरम्यान मृत्यू झाला.
मार्चमध्ये साकोली परिसरात वाघाच्या हल्ल्यात मृत्यू झाला, तर मार्चअखेर ते एप्रिलच्या सुरुवातीला उमरझरी परिसरातील गंभीर जखमी महिलेचा उपचारादरम्यान मृत्यू झाला. एप्रिलमध्ये विर्शी परिसरात बिबट्याच्या हल्ल्यात बालिकेचा, तर तुमसर वनपरिक्षेत्रातील धनेगाव येथे महिलेचा मृत्यू झाला. मे महिन्यात पवनी तालुक्यातील पिलांद्री परिसरात वाघाच्या हल्ल्यात व्यक्तीचा मृत्यू झाला. ऑगस्टमध्ये तुमसर तालुक्यातील आगरी येथे गुराख्याचा वाघाच्या हल्ल्यात मृत्यू झाला. या घटनांमुळे जंगलालगतच्या गावांतील नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.
प्रतिबंधात्मक उपायांची गरज वन्यप्राण्यांच्या हल्ल्यांना तातडीने प्रतिसाद देण्यासाठी मानव-वन्यजीव संघर्षाचा फटका केवळ मानवी जीवितहानीपुरता मर्यादित नाही. रानडुक्कर, हरिण, चितळ आणि सांबर यांसारखे वन्यप्राणी शेतांमध्ये शिरून पिकांचे नुकसान करतात. बिबट्या, लांडगा आणि इतर हिंस्र प्राण्यांच्या हल्ल्यांत पाळीव जनावरे दगावल्यास पशुपालकांचे आर्थिक नुकसान होते. जूनमध्ये पवनी तालुक्यातील कोरंभी परिसरात बिबट्याच्या हल्ल्यात तब्बल ११ शेळ्या ठार झाल्या होत्या.
वनविभागाकडून जलद बचाव पथक आणि नियंत्रण कक्षासारख्या उपाययोजना राबविल्या जातात. नागरिकांना वन्यप्राण्यांचा वावर किंवा आपत्कालीन घटना निदर्शनास आल्यासा वनविभागाला कळविण्यासाठी १९२६ हा टोल-फ्री क्रमांक उपलब्ध आहे. केवळ घटना घडल्यानंतर मदत देण्यापेक्षा संवेदनशील गावांची ओळख, वन्यप्राण्यांच्या हालचालींचे निरीक्षण, तातडीची सूचना व्यवस्था, जंगलालगत सुरक्षित मार्ग, जनजागृती आणि नुकसानभरपाईची वेळेत पूर्तता यांना प्राधान्य देण्याची गरज आहे. जंगलावर आधारित उपजीविकेवर अवलंबून असलेल्या नागरिकांना पर्यायी रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणेही दीर्घकालीन उपायांचा भाग ठरू शकते
💡 Frequently Asked Questions
प्रश्न 1: भंडारा जिल्ह्यात 9 महिन्यांत किती जणांचा वन्यप्राण्यांच्या हल्ल्यांत मृत्यू झाला?
उत्तर: दिलेल्या माहितीनुसार, जानेवारी ते सप्टेंबर या कालावधीत वाघ, बिबट्या आणि अस्वलांच्या हल्ल्यांशी संबंधित 7 मानवी मृत्यूंची नोंद झाली आहे.
प्रश्न 2: भंडारा जिल्ह्यातील कोणत्या भागांत वन्यप्राण्यांच्या हल्ल्यांच्या घटना घडल्या?
उत्तर: साकोली तालुक्यातील पापडा, बांपेवाडा, उमरझरी आणि विर्शी परिसरासह तुमसर, पवनी आणि लाखनी तालुक्यांत हल्ल्यांच्या घटना नोंदवण्यात आल्या आहेत.
प्रश्न 3: वन्यप्राणी गावाजवळ दिसल्यास नागरिकांनी काय करावे?
उत्तर: वन्यप्राण्याजवळ जाणे, त्याला चिथावणे किंवा गर्दी करणे टाळावे. सुरक्षित अंतरावर जाऊन वनविभागाला माहिती द्यावी. दिलेल्या माहितीनुसार, आपत्कालीन मदतीसाठी वनविभागाचा टोल-फ्री क्रमांक 1926 आहे.
