सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
श्रीकृष्णाचा जन्मदिवस म्हणून जन्माष्टमीचा सण मोठ्या उत्साहाने आणि भक्तिभावाने साजरा केला जातो. या दिवशी घरांमध्ये आणि मंदिरांमध्ये विशेष सजावट केली जाते आणि मध्यरात्री कृष्णजन्माष्टमीचा सण साजरा केला जातो. जन्माष्टमीच्या सर्वात सुंदर आणि विशेष परंपरांपैकी एक म्हणजे घराभोवती भगवान श्रीकृष्णाच्या लहान पावलांचे ठसे उमटवणे. असे मानले जाते की, कृष्णाचे घरी आगमन झाल्याचे प्रतीक मानले जाते. जन्माष्टमीला पावलांचे ठसे काढण्याची काय आहे परंपरा, जाणून घ्या
पंचांगानुसार, यावर्षी कृष्ण पक्षातील अष्टमी तिथीची सुरुवात ४ सप्टेंबर रोजी पहाटे २:२५ वाजता सुरू होणार आहे आणि ५ सप्टेंबर रोजी मध्यरात्री १२:१३ वाजता संपेल. जन्माष्टमीचा मुख्य उत्सव निशिता काळाच्या रात्री साजरा केला जातो. त्यामुळे, ४ सप्टेंबर रोजी उपवास करणे आणि रात्री भगवान कृष्णाचा जन्मदिवस साजरा करणे शुभ मानले जाते.
जन्माष्टमीच्या दिवशी काढले जाणारे छोटे पावलांचे ठसे हे बालकृष्णाच्या घरातील आगमनाचे प्रतीक मानले जातात. भक्तांच्या श्रद्धेनुसार, या दिवशी भगवान श्रीकृष्ण आपल्या घरी आले आहेत, अशी भावना ठेवून त्यांच्या पावलांचे ठसे घराच्या प्रवेशद्वारापासून देवघरापर्यंत काढले जातात. या परंपरेमागील मुख्य भावना म्हणजे “आज आपल्या घरी लाडक्या कान्हाचे आगमन झाले आहे” असा भक्तिभाव जागृत करणे.
अनेक ठिकाणी मुख्य दरवाजापासून देवघर किंवा श्रीकृष्णाची मूर्ती ज्या ठिकाणी ठेवली आहे, तिथपर्यंत पावलांचे ठसे काढले जातात. हे ठसे म्हणजे कान्हा घरात प्रवेश करून देवघरात विराजमान झाल्याचे प्रतीक मानले जाते. घरात बाळकृष्णाचे आगमन झाल्याची कल्पना करून कुटुंबीय पूजा आणि उत्सव साजरा करतात.
परंपरेनुसार पावलांचे ठसे तांदळाचे पीठ, रांगोळी किंवा पाण्यात मिसळलेल्या तांदळाच्या पिठाने काढले जातात. काही ठिकाणी यासाठी रंगोळीचाही वापर केला जातो. छोट्या पावलांचा आकार काढून ते घराच्या प्रवेशद्वारापासून देवघराच्या दिशेने नेले जातात. यामुळे घरात उत्सवाचे आणि भक्तिमय वातावरण निर्माण होते.
श्रीकृष्णाच्या पावलांना भक्तीच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व दिले जाते. भगवान श्रीकृष्णाच्या चरणांचे स्मरण करणे म्हणजे त्यांच्या कृपेची आणि भक्तीची भावना मनात ठेवणे, अशी श्रद्धा आहे. पावलांचे ठसे काढताना घरात सुख, शांती आणि समृद्धी नांदावी, तसेच कुटुंबावर श्रीकृष्णाची कृपा राहावी, अशी प्रार्थना केली जाते.
बाळकृष्णाच्या पावलांचे ठसे काढण्याची प्रथा प्रत्येक कुटुंबात किंवा प्रत्येक प्रदेशात पाळली जातेच असे नाही. ही विविध भागांमध्ये आणि कुटुंबांच्या परंपरेनुसार पाळली जाणारी धार्मिक प्रथा आहे. त्यामुळे ही परंपरा श्रद्धेने केली जाते; तिचे पालन करणे अनिवार्य धार्मिक विधी मानले जात नाही.
केवळ सजावट म्हणून न करता श्रीकृष्णाच्या आगमनाची भक्तिभावाने कल्पना करावी, अशी श्रद्धा आहे. पावलांचे ठसे काढताना मनात सकारात्मक विचार ठेवून भगवान श्रीकृष्णाचे स्मरण करावे आणि कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना करावी.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
