बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू धर्मामध्ये कोजागिरी पौर्णिमेला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. अश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील पौर्णिमेच्या दिवशी हा दिवस साजरा केला जातो. महाराष्ट्रातील लोकप्रिय सणांपैकी एक सण म्हणून या सणाला ओळखले जाते. शरद ऋतूमध्ये येणाऱ्या या पौर्णिमेला चंद्रप्रकाशात मसाला दूध पिण्याची, लक्ष्मी देवीची पूजा करण्याची आणि कुटुंबीयांसोबत, मित्रमंडळी सोबत रात्री जागरण करण्याची अनेक ठिकाणी परंपरा आहे.
पंचांगानुसार, पौर्णिमा तिथीची सुरुवात रविवार, २५ ऑक्टोबर रोजी सकाळी ११:५५ वाजता होणार आहे आणि पौर्णिमा तिथीची समाप्ती २६ ऑक्टोबर रोजी सकाळी ९:४१ वाजता होईल. त्यामुळे २५ ऑक्टोबर रोजी रोजी रात्री चंद्रदर्शन करून मसाला दूध पिण्याची धार्मिक परंपरा आहे.
आश्विन महिन्यातील पौर्णिमेला कोजागिरी पौर्णिमा किंवा शरद पौर्णिमा म्हटले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार, या रात्री लक्ष्मी देवी पृथ्वीवर भ्रमण करते आणि कोण जागे आहे, ‘को जागरती’ असा प्रश्न विचारते. जो भक्त जागरण करून देवीची पूजा करतो, त्याच्यावर देवीची कृपा राहते, अशी श्रद्धा आहे. याच मान्यतेतून या पौर्णिमेला जागरण करण्याची परंपरा रूढ झाली आहे.
कोजागिरी पौर्णिमेच्या रात्री लक्ष्मी देवीची पूजा करण्याची परंपरा आहे. घरातील पूजेची जागा स्वच्छ करून देवीसमोर दिवा लावावा. फुले, हळद-कुंकू, अक्षता आणि नैवेद्य अर्पण करून कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना करावी. त्यानंतर आपल्या परंपरेनुसार दूध, खीर किंवा मिठाईचा नैवेद्य दाखवावा. कुटुंबीयांसोबत भजन, मंत्रजप किंवा जागरण करावे.
गरजू व्यक्तींना अन्नदान किंवा यथाशक्ती मदत करावी.
कोजागिरी पौर्णिमेच्या रात्री चंद्रप्रकाशात मसाला दूध ठेवून ते पिण्याची परंपरा महाराष्ट्रात विशेष लोकप्रिय आहे. दुधामध्ये केशर, वेलची, बदाम, पिस्ता आणि साखर घालून मसाला दूध तयार केले जाते.
पारंपरिक श्रद्धेनुसार, पौर्णिमेच्या चंद्राचे किरण अमृततुल्य मानले जातात. त्यामुळे चंद्रप्रकाशात दूध ठेवून ते पिण्याची प्रथा आहे. मात्र, चंद्रप्रकाशात ठेवलेल्या दुधामुळे विशेष आरोग्यलाभ होतो, याचा ठोस वैज्ञानिक पुरावा नाही. दूध पिताना ते स्वच्छ आणि सुरक्षित ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
कोजागिरी पौर्णिमा ही केवळ दूध पिण्याची परंपरा नसून कुटुंबियांना एकत्र आणणारा सणही आहे. चंद्रप्रकाशात गप्पा, गाणी, पूजा आणि मसाला दुधाचा आस्वाद घेत अनेक कुटुंबे हा सण साजरा करतात.
काही प्रदेशांत या दिवशी लक्ष्मीपूजेला महत्त्व दिले जाते, तर काही ठिकाणी श्रीकृष्णाच्या रासलीलेशी शरद पौर्णिमेचा संबंध जोडला जातो. त्यामुळे या सणाच्या परंपरा प्रदेशानुसार बदलताना दिसतात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
