बुधवार, 26 ऑगस्ट 2026
अनाया बांगर आता खेळणार ऑस्ट्रेलियाकडून (फोटो सौजन्य - इन्स्टाग्राम)
एलिट क्रिकेटमध्ये ट्रान्सजेंडर आणि लिंग-विविध खेळाडूंच्या समावेशासाठी असलेल्या क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाच्या धोरणांतर्गत अनाया बांगरला हिरवा कंदील मिळाला आहे. या निर्णयामुळे अनाया बांगरला महिला बिग बॅश लीग (WBBL) मध्ये खेळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
लिंगबदल शस्त्रक्रियेनंतर आपली क्रिकेट कारकीर्द संपली आहे, अशी भीती Anaya Bangar ला वाटत होती. ती म्हणाली, ‘मी आता मार्च २०२७ पासून ऑस्ट्रेलियातील महिला बिग बॅश लीग (WBBL) मध्ये खेळण्यास पात्र आहे. हा माझ्यासाठी खूप भावनिक क्षण आहे, कारण एक वेळ अशी होती जेव्हा मला खरोखर वाटले होते की मी क्रिकेट कायमचे गमावले आहे.’
पुढे तिने असंही सांगितलं की, ‘लहानपणापासूनच क्रिकेट माझ्या ओळखीचा एक अविभाज्य भाग राहिला आहे, आणि लिंगबदल शस्त्रक्रियेनंतर या खेळापासून दूर जाणे हा माझ्यासाठी सर्वात कठीण अनुभवांपैकी एक होता. त्यामुळे, हे केवळ महिलांच्या लीगमध्ये सामील होण्यापुरते नाही. तर, मला खूप आवडणाऱ्या या खेळात परत येण्याच्या शक्यतेबद्दल आहे.’
लिंग-पुष्टीकरण शस्त्रक्रियेला लिंग पुनर्नियोजन शस्त्रक्रिया (sex reassignment surgery) असेही म्हटले जाते. अनेक ट्रान्सजेंडर आणि नॉन-बायनरी लोकांसाठी, ही शस्त्रक्रिया लिंगबदल प्रक्रियेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. लिंग-पुष्टीकरण शस्त्रक्रियेचा उद्देश ‘जेंडर डिस्फोरिया’ (gender dysphoria) कमी करणे हा आहे.
ही एक अशी स्थिती आहे, ज्यात जन्मावेळी निश्चित केलेले लिंग आणि व्यक्तीची लैंगिक ओळख यांच्यातील तफावतीमुळे व्यक्तीला तीव्र अस्वस्थता किंवा त्रास जाणवतो. या प्रक्रियेमध्ये विविध शस्त्रक्रिया तंत्रांचा समावेश असतो, जे लैंगिक वैशिष्ट्ये बदलू शकतात. ट्रान्सजेंडर महिलांसाठी, यामध्ये स्तनवृद्धी (breast augmentation), योनिप्लास्टी (vaginoplasty) आणि चेहऱ्याचे स्त्रीकरण शस्त्रक्रिया (facial feminization surgery) यांचा समावेश होतो. ट्रान्सजेंडर पुरुषांसाठी, यामध्ये छातीचे पुरुषीकरण (टॉप सर्जरी), फॅलोप्लास्टी आणि मेटोइडीओप्लास्टी यांचा समावेश आहे. या सर्व शस्त्रक्रियांचा उद्देश व्यक्तीच्या लैंगिक ओळखीनुसार शरीर तयार करणे हा असतो.
हार्मोन थेरपीमुळे शरीरातील चरबीचे पुनर्वितरण, स्नायूंमधील बदल, त्वचेतील बदल, शरीरावरील/चेहऱ्यावरील केसांमधील बदल, स्तनांचा विकास किंवा आवाजातील बदल यांसारखे बदल होऊ शकतात. याउलट, लिंग-पुष्टीकरण शस्त्रक्रियेमध्ये थेट शारीरिक रचनेत बदल केला जातो. यामध्ये छाती/स्तनांची शस्त्रक्रिया, चेहऱ्यावरील प्रक्रिया किंवा जननेंद्रिय/प्रजनन अवयवांच्या शस्त्रक्रियेचा समावेश असू शकतो.
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेच्या (ICC) नियमांनुसार, ज्या पुरुष-ते-महिला खेळाडूंना पुरुषी वयात येण्याचा अनुभव आला आहे, त्या आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये खेळण्यास अपात्र आहेत. खेळाडूंनी कोणतीही शस्त्रक्रिया किंवा लिंग-बदल प्रक्रिया केली असली तरीही हे नियम लागू होतात. महिलांच्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये निष्पक्षता आणि सुरक्षितता राखण्यासाठी हा आयसीसी नियम लागू करण्यात आला.
दरम्यान, आयसीसीने देशांतर्गत क्रिकेटसाठी नियम ठरवण्याची जबाबदारी संबंधित देशांच्या क्रिकेट बोर्डांवर सोपवली आहे. तथापि, प्रत्येक देशाची धोरणे वेगवेगळी आहेत. काही क्रिकेट बोर्ड खेळाडूंना ठराविक कालावधीसाठी रक्तातील टेस्टोस्टेरॉनची एक विशिष्ट पातळी (उदा., १० नॅनोमोल्स प्रति लिटरपेक्षा कमी) राखल्यास देशांतर्गत किंवा स्थानिक क्रिकेटमध्ये खेळण्याची परवानगी देतात, तर इतर बोर्ड त्यांच्या स्वतःच्या धोरणांनुसार अशा खेळाडूंच्या सहभागावर निर्बंध घालतात.
विमेन्स बिग बॅश लीग ही क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाच्या “एलिट क्रिकेटमधील ट्रान्सजेंडर आणि लिंग-विविध खेळाडू” या धोरणांतर्गत येते, जे विशिष्ट वैद्यकीय मर्यादा निश्चित करते. खेळाडूच्या रक्तातील टेस्टोस्टेरॉनची पातळी सलग किमान १२ महिने १० नॅनोमोल्स प्रति लिटरपेक्षा कमी राहिली पाहिजे.
या कालावधीनुसार, अनाया बांगरची ऑस्ट्रेलियाच्या एलिट क्रिकेटमध्ये खेळण्याची पात्रता मार्च २०२७ पासून अटींच्या अधीन राहून असेल. त्या तारखेपासून खेळण्याची पात्रता, ऑस्ट्रेलियात आल्यावर तिच्या रक्ताच्या चाचणीचा अहवाल सादर करण्यावर अवलंबून असेल, ज्यामध्ये तिच्या रक्तातील टेस्टोस्टेरॉनची पातळी विहित मर्यादेपेक्षा कमी असल्याची आणि ती धोरणाच्या आवश्यकता पूर्ण करत असल्याची पुष्टी असेल.
या नियमाबाबत, BCCI च्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने ‘द इंडियन एक्सप्रेस’ला सांगितले की, महिला क्रिकेटमध्ये ट्रान्सजेंडर महिलांच्या सहभागाबाबत मंडळाकडे कोणतेही धोरण नाही. अधिकारी म्हणाले, “ICC ने याला नकार दिला आहे. अशा प्रकरणांमध्ये काय करता येईल, हे BCCI ने अद्याप ठरवलेले नाही.”
मंडळासमोर ट्रान्सजेंडर महिलेचे हे पहिलेच प्रकरण असल्याने, मंडळाने अद्याप या प्रकरणी औपचारिक भूमिका घेतलेली नाही, विशेषतः त्यांना देशांतर्गत क्रिकेट खेळण्याची परवानगी देण्याबाबत. अनाया बांगरने सांगितले की, तिने गेल्या वर्षी पात्रतेच्या नियमांवर स्पष्टता मिळवण्यासाठी बीसीसीआयला पत्र लिहिले होते, परंतु तिला कोणताही प्रतिसाद मिळाला नाही. अनाया बांगरने जून २०२५ मध्ये ट्रान्सजेंडर खेळाडूंच्या मुद्द्यावर चर्चा करण्यासाठी बीसीसीआय आणि आयसीसीच्या प्रतिनिधींसोबत बैठकीची विनंती करणारी सार्वजनिक पोस्ट देखील केली.
