सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
‘मोदक’ हा शब्द संस्कृतमधील ‘मोद’ या शब्दाशी संबंधित मानला जातो. ‘मोद’ म्हणजे आनंद किंवा प्रसन्नता. त्यामुळे मोदक हा आनंदाचे आणि समाधानाचे प्रतीक मानला जातो. गणपती हे बुद्धी, ज्ञान आणि शुभत्वाचे दैवत असल्याने त्यांच्या पूजेत मोदकाला विशेष स्थान मिळाले आहे.
पौराणिक कथांमध्ये गणपती आणि मोदकासंदर्भात विविध आख्यायिका आढळतात. एका कथेनुसार, माता पार्वतीने गणपतीला दिव्य मोदक दिला होता. हा मोदक अत्यंत विशेष होता. तो खाल्ल्याने ज्ञान आणि बुद्धी प्राप्त होते, अशी मान्यता होती.
माता पार्वतीने हा मोदक गणपती आणि कार्तिकेय यांच्यात कोणाला द्यावा, असा प्रश्न उपस्थित केला. त्यानंतर दोन्ही भावांमध्ये श्रेष्ठ कोण, याची परीक्षा घेण्यात आली. या कथेला वेगवेगळ्या पुराणपरंपरांमध्ये वेगवेगळे स्वरूप आढळते.
मोदकाचा वरचा टोकदार भाग आणि खालील गोलाकार भाग यालाही आध्यात्मिक अर्थ जोडला जातो. मोदकाचे बाहेरील आवरण साधेपणाचे, तर आतील गोड सारण ज्ञान आणि आनंदाचे प्रतीक मानले जाते. यातून एक सुंदर संदेश मिळतो तो म्हणजे बाह्य स्वरूपापेक्षा मनातील ज्ञान, सद्गुण आणि आनंद अधिक महत्त्वाचा आहे.
गणपतीला मोदक अर्पण केल्याने भक्ताच्या जीवनात सुख, समृद्धी, बुद्धी आणि सकारात्मकता येते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. विशेषतः गणेश चतुर्थीच्या दिवशी उकडीचे मोदक बाप्पांना नैवेद्य म्हणून दाखवण्याची महाराष्ट्रात मोठी परंपरा आहे.
मोदक हा केवळ एक गोड पदार्थ नसून गणरायाप्रती असलेली भक्ती, प्रेम आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याचे माध्यम मानले जाते.
गणपतीला २१ मोदकांचा नैवेद्य दाखवण्याचीही परंपरा अनेक ठिकाणी आहे. २१ हा अंक धार्मिकदृष्ट्या शुभ मानला जातो. काही परंपरांमध्ये गणपतीच्या पूजेत २१ पत्री, २१ दुर्वा किंवा २१ मोदक अर्पण करण्याची पद्धत आढळते. मात्र २१ मोदक अर्पण करणे प्रत्येक ठिकाणी अनिवार्य धार्मिक नियम आहे असे मानण्यापेक्षा, ही प्रचलित धार्मिक परंपरा आणि श्रद्धा म्हणून पाहणे योग्य आहे.ॉ
गणपतीला मोदक प्रिय असल्याची श्रद्धा आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देते. जीवनात खरा ‘मोद’ म्हणजे आनंद मिळवण्यासाठी ज्ञान, विवेक आणि सद्गुणांची गरज असते. त्यामुळे गणरायाला मोदक अर्पण करण्यामागे भक्तीबरोबरच ज्ञान आणि आनंदाची कामना दडलेली आहे. म्हणूनच गणेशोत्सवात बाप्पांसमोर मोदकांचा नैवेद्य ठेवताना भक्त केवळ गोड पदार्थ अर्पण करत नाही, तर आपल्या जीवनात बुद्धी, ज्ञान, सुख आणि समाधान नांदावे, अशी प्रार्थना करतो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
