शुक्रवार, 23 ऑक्टोबर 2026
गोविंदांचा थर उंचावला, राजकीय बॅनरही वाढले! दहीहंडीच्या मूळ परंपरेपेक्षा स्पर्धा अन् प्रसिद्धीला महत्त्व?
सण-उत्सव की बॅनरबाजी?
दहीहंडी कृष्णाची, पण चौकाचौकात फोटो राजकारण्यांचे!
श्रीकृष्णापेक्षा नेत्यांच्या बॅनरचीच अधिक चर्चा
Dahi Handi 2026: ‘गोविंदा आला रे आला…’च्या गजरात राज्यभर दहीहंडीचा उत्साह शिगेला पोहोचला आहे. ठिकठिकाणी गोविंदा पथके मानवी मनोरे रचून दहीहंडी फोडण्यासाठी सज्ज आहेत. मात्र, काळाच्या ओघात या पारंपरिक उत्सवाचे स्वरूप बदलत चालले आहे. ‘दहीहंडी हा धार्मिक-सांस्कृतिक उत्सव आहे, स्पर्धा आहे की राजकीय प्रसिद्धीचे व्यासपीठ?’ असा प्रश्न देखील उपस्थित राहिला आहे.
दहीहंडीची परंपरा भगवान श्रीकृष्णाच्या बाललीलांशी जोडलेली आहे. पौराणिक कथांनुसार बालकृष्णाला दही आणि लोणी अतिशय आवडत असे. कृष्ण आणि त्याचे सवंगडी गोकुळातील घरांमध्ये जाऊन लोणी-दही चोरून खात असल्याने कृष्णाला ‘माखनचोर’ असेही संबोधले जाते.
कृष्णाच्या या खोड्यांपासून लोणी वाचवण्यासाठी गवळणी दही आणि लोण्याची मडकी उंच ठिकाणी बांधून ठेवत असत. मात्र कृष्णाने आपल्या सवंगड्यांच्या मदतीने मानवी मनोरे उभारून उंचावर बांधलेल्या मडक्यापर्यंत पोहोचण्याची युक्ती शोधली. याच बाललीलेची आठवण म्हणून पुढे दहीहंडीची परंपरा रूढ झाल्याचे मानले जाते.
पूर्वी स्थानिक पातळीवर साजऱ्या होणाऱ्या दहीहंडीला आता मोठ्या स्पर्धेचे स्वरूप आले आहे. गोविंदा पथकांकडून अधिकाधिक थर रचण्याची चढाओढ पाहायला मिळते. काही मोठ्या दहीहंडी उत्सवांमध्ये आकर्षक बक्षिसे, भव्य व्यासपीठे, संगीत आणि सेलिब्रिटींची उपस्थिती यामुळे उत्सवाचे स्वरूप अधिक ग्लॅमरस झाले आहे.ही स्पर्धा आता जीवघेणी ठरत आहे, असं म्हणायला वावग ठरणार नाही.
गोविंदा पथकांसाठीही दहीहंडी हा प्रतिष्ठेचा विषय बनला आहे. कोणत्या पथकाने सर्वाधिक थर रचले, कोणत्या मंडळाने मोठी हंडी आयोजित केली आणि कुठे मोठे बक्षीस ठेवण्यात आले, याची उत्सुकता दिसून येते.
या सगळ्यात सर्वाधिक लक्ष वेधून घेत आहे ती म्हणजे राजकीय बॅनरबाजी. दहीहंडीच्या काही दिवस आधीपासूनच शहरातील प्रमुख चौक, रस्ते आणि कार्यक्रमस्थळांच्या परिसरात राजकीय नेते, पदाधिकारी आणि इच्छुकांचे मोठमोठे बॅनर आणि होर्डिंग्ज झळकू लागतात.
दहीहंडीचा संबंध भगवान श्रीकृष्णाशी असला तरी काही फलकांवर श्रीकृष्णाचे चित्र तुलनेने लहान आणि आयोजक अथवा राजकीय नेत्यांची छायाचित्रे अधिक ठळक दिसतात. त्यामुळे ‘उत्सव कृष्णाचा की राजकीय नेत्यांचा?’ अशी चर्चा नागरिकांमध्ये होताना दिसत आहे.
दहीहंडी उत्सवाला अनेक राजकीय नेते हजेरी लावतात. मोठ्या मंडळांकडून आयोजित कार्यक्रमांमध्ये नेत्यांचे स्वागत, सत्कार आणि भाषणेही पाहायला मिळतात. त्यामुळे सांस्कृतिक उत्सवासोबत राजकीय उपस्थिती आणि जनसंपर्कालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
विशेषतः स्थानिक राजकारणात दहीहंडीच्या माध्यमातून युवकांशी संपर्क साधणे, मंडळांशी संबंध मजबूत करणे आणि परिसरात आपली राजकीय उपस्थिती अधोरेखित करण्याचा प्रयत्न होत असल्याची चर्चा असते. त्यामुळे दहीहंडी ही केवळ धार्मिक-सांस्कृतिक परंपरा न राहता सामाजिक आणि राजकीय शक्तिप्रदर्शनाचे व्यासपीठ बनत आहे का, असा प्रश्न उपस्थित होतो.
भव्य आयोजन, मोठी बक्षिसे, सेलिब्रिटी, डीजे आणि राजकीय बॅनरच्या गर्दीत दहीहंडीमागील श्रीकृष्णाच्या बाललीलेचा मूळ संदर्भ कुठेतरी मागे पडत आहे, अशी भावना व्यक्त केली जाते.
उत्सव आधुनिक पद्धतीने साजरा करण्यात गैर काहीच नाही; मात्र त्यामागील सांस्कृतिक परंपरा आणि मूळ उद्देशही जपला जाणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे यंदाच्या दहीहंडीच्या जल्लोषात पुन्हा एकदा प्रश्न उपस्थित होतो—सण-उत्सव, स्पर्धा की बॅनरबाजी? दहीहंडी कृष्णाची, मग फलकांवर सर्वाधिक जागा कुणाची? असा सवाल उपस्थित राहत आहे.
