“माझ्या जीवनात जोतिबा स्वानंद”; प्रेम, सर्मपण,त्याग, सावित्रीमाई आणि जोतिबांचं नातं उलगडणारी प्रेमळ कविता

असं म्हटलं जात की, पती-पत्नी हे आयुष्यभराचे सोबती असतात .आयुष्य़ातल्या प्रत्येक सुखदु:खात  एकमेकांना साथ देणारे, जोतिराव आणि सावित्रीमाईने प्रतिकूल परिस्थितीत एकमेकांची साथ कधी सोडली नाही. याबाबतीतला एक प्रसंग आहे, एकदा सावित्रीबाईंनी जोतिरावांकडे लुगडं मागितलं होतं.

बरेच दिवस त्या जोतिरावांकडे लुगडं मागत होत्या. एके दिवशी अचानक सावित्रीबाईंना ताप भरला. एका लुगड्यासाठी ताप काढणाऱ्यातली सावित्री नाही. हे जोतिरावांनी पुरेपुर ओळखलं होतं. या सगळ्याच्या मागचं कारण शोधण्यासाठी जोतिराव सावित्रीबाईंच्या मागून शाळेत जात होते.

मुलींची शाळा सुरु करण्याचा निर्धार केल्यानंतर शाळेत जाताना सावित्रीबाईंवर समाजकंटक चिखल आणि शेण फेकायचे. सावित्रीबाई शाळेत गेल्यावर ते लुगडं धुवायच्या धुतलेलं ओलं लुगडं नेसून शिकवायच्या. सतत ओले कपडे अंगावर घेऊन सावित्री मुलींना शिकवण्यात खंड पाडू देत नाही, याची जाणिव होताच जोतिरावांचे डोळे पाणावले आणि त्यांनी सावित्रीबाईंना नवं लुगडं घेऊन दिलं.

अंधश्रद्धेच्या वादळात गुरफटलेल्या समाजाला वाट दाखवण्यासाठी जोतिराव आणि सावित्रीबाईंचं आयुष्य चंदनासारखं झिजलं. समाजाचं हित पाहताना या पती पत्नीमधील प्रेम आणि विश्वास देखील तितकाच दृढ होता. आज प्रत्येक स्त्री सन्मानाने शिक्षण घेतेय प्रत्येक समाज सुजाण होतोय तो प्रत्येक जण जोतिरांवाचे ऋणी आहेत.

सर्वसामान्य असं म्हटलं जातं की, यशस्वी पुरुषाच्या मागे खंबीर स्त्री असते. मात्र सावित्रीबाई पहिल्या मुख्याध्य़ापिका बनण्यात जोतिरावांचा मोलाचा वाटा होता. सावित्रीमाई वटवृक्ष झाली, कारण या वटवृक्षाचे मातीत खोलवर रुजणारी मूळं जोतिराव होते. जोतिरावांवरील हेच प्रेम व्यक्त करताना सावित्रीमाईंनी कविता लिहीली होती.

माझ्या जीवनात जोतिबा स्वानंद जैसा मकरंद कळीतला
ऐसा भाग्यवंत असेल तुजला नसे आनंदाला पारावार

थोरे बाळ ऐसे, भवंजंजाळाचे ओझे, वाहण्याचे काम तुझे
करुन प्रपंच आहे तो कठीण बोलून हा शीण जाईल का

शांतता आपुली ठेवावी प्रपंची ही वाट साची संसारात
माझ्या जीवनात जोतिबा स्वानंद जैसा मकरंद कळीतला

आजच्या 198 व्या जयंती निमित्ताने क्रांतिसूर्य जोतिराव फुले यांना त्रिवार वंदन !