बजेट, उत्पादन, MSP पासून KCC पर्यंत; गेल्या ११ वर्षांत देशाच्या कृषी क्षेत्रात झाले महत्वाचे बदल (फोटो सौजन्य - सोशल मीडिया)
गेल्या ११ वर्षांत विविध सरकारी योजना आणि वाढीव अर्थसंकल्पीय वाटपांद्वारे भारताच्या कृषी क्षेत्रात मोठे परिवर्तन झाले आहे, ज्यामुळे भारत जागतिक स्तरावर कृषी मॉडेल म्हणून स्थापित झाला आहे. “गेल्या ११ वर्षांत, ‘बियाणे ते बाजारपेठ’ या तत्वज्ञानावर आधारित पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली भारताच्या कृषी क्षेत्रात मोठे परिवर्तन झाले आहे,” असे सरकारने म्हटले आहे. कृषी आणि शेतकरी कल्याण विभागाचा अर्थसंकल्पीय अंदाज २०१३-१४ मधील २७,६६३ कोटी रुपयांवरून २०२४-२५ मध्ये १,३७,६६४.३५ कोटी रुपयांपर्यंत वाढला आहे, जो जवळजवळ पाच पटीने वाढला आहे.
२०१४-१५ मध्ये भारताचे अन्नधान्य उत्पादन २६५ दशलक्ष टनांवरून २०२४-२५ मध्ये अंदाजे ३४७.४ दशलक्ष टनांपर्यंत वाढले आहे, जे कृषी उत्पादनात मोठी वाढ दर्शवते. सरकारने किमान आधारभूत किंमत (MSP) मध्येही लक्षणीय वाढ केली आहे. गव्हाचा किमान आधारभूत किंमत २०१३-१४ मध्ये प्रति क्विंटल १,४०० रुपयांवरून २०२४-२५ मध्ये २,४२५ रुपये प्रति क्विंटल झाला आहे.
तर तांदूळाची किंमत २०१३-१४ मध्ये प्रति क्विंटल १,३१० रुपयांवरून २०२५-२६ मध्ये २,३६९ रुपये प्रति क्विंटल झाली आहे. फेब्रुवारी २०१९ मध्ये सुरू झालेल्या पीएम-किसान योजनेअंतर्गत, सरकारने ११ कोटींहून अधिक शेतकऱ्यांना ३.७ लाख कोटी रुपये वाटले आहेत.
किसान क्रेडिट कार्ड योजनेने ७.७१ कोटी शेतकऱ्यांना सुमारे १० लाख कोटी रुपयांचे कर्ज दिले आहे. विविध पिकांमध्ये खरेदीच्या आकडेवारीत सुधारणा दिसून येते. आर्थिक वर्ष २०१४-१५ ते आर्थिक वर्ष २०२४-२५ दरम्यान खरीप पिकांची एकूण खरेदी ७८.७१ कोटी टन झाली, जी २००४-०५ ते २०१३-१४ दरम्यान ४६.७९ कोटी टन होती.
एमएसपीवर डाळींची खरेदी २००९-२०१४ दरम्यान १,५२,००० टनांवरून २०२०-२०२५ दरम्यान ८३ लाख टनांपर्यंत वाढली, तर एमएसपीवर तेलबियांची खरेदी गेल्या ११ वर्षांत अनेक पटींनी वाढली.
सरकारचा दृष्टिकोन आधुनिक सिंचन, कर्ज उपलब्धता, डिजिटल बाजारपेठा आणि कृषी-तंत्रज्ञान नवोपक्रमांवर केंद्रित आहे. बाजरीची लागवड आणि नैसर्गिक शेती यासारख्या पारंपारिक प्रक्रिया पुनरुज्जीवित झाल्या आहेत, तर दुग्धव्यवसाय आणि मत्स्यपालनासह संलग्न क्षेत्रांचाही विस्तार होत आहे.
केंद्र सरकारने जारी केलेल्या निवेदनानुसार, “भारत अमृत काळात प्रवेश करत असताना, त्याचे सक्षम शेतकरी देशाला अन्न सुरक्षेपासून जागतिक अन्न नेतृत्वाकडे घेऊन जाण्यास सज्ज आहेत.”
.png "Videos"){kind=small}
