रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
AI in Education: आजचे युग हे डिजिटल क्रांतीचे आहे. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आयुष्याचा प्रत्येक पैलू वेगाने बदलत आहे. या बदलाचा परिणाम मुलांच्या शिक्षण आणि शिकण्याच्या सवयींवरही दिसून येत आहे. एआय टूल्स मुलांना त्यांची आवड आणि गरजेनुसार शिकवत आहेत, त्यांच्या कठीण प्रश्नांची उत्तरे त्वरित देत आहेत आणि कठीण विषय सोप्या पद्धतीने समजवून सांगत आहेत. पण प्रत्येक नाण्याला दोन बाजू असतात. तंत्रज्ञानाचा हस्तक्षेप जितक्या संधी घेऊन आला आहे, तितकेच धोके आणि आव्हानेही वाढत आहेत.
‘पाथ एआय टेक्नॉलॉजी’चे संस्थापक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) डॉ. कनिष्क अग्रवाल यांच्या मते, शिक्षणामध्ये एआयचा उद्देश मुलांना फक्त वेगाने उत्तरे देणे हा नसून, त्यांच्यात स्वतः विचार करण्याची क्षमता, ज्ञान आणि संवेदनशीलता विकसित करणे हा आहे. एआय मुलांना स्मार्ट बनवत आहे की आळशी, याबद्दल अनेक लोक गोंधळलेले आहेत. जेव्हा मुले प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर एआय कडून शोधू लागतील, तेव्हा त्यांच्या विचार करण्याच्या आणि समस्या सोडवण्याच्या क्षमतेवर काय परिणाम होईल? जाणून घ्या शिक्षणामध्ये एआयच्या संधी, तोटे आणि डिजिटल सुरक्षेमध्ये योग्य समतोल साधण्याच्या सर्वोत्तम पद्धती.
सध्याचे युग एआयचे आहे. सर्वजण आपल्या छोट्या-मोठ्या कामांसाठी एआयचा उपयोग करून घेत आहेत. मुले ‘एआय ट्यूटर’कडून शिक्षण घेत आहेत, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या मदतीने गृहपाठ करत आहेत आणि प्रोजेक्टसाठीही याचीच मदत घेत आहेत.
सुरुवातीच्या शिक्षणात एआयचा वापर करण्याचे अनेक फायदे आहेत. जर याचा योग्य वापर केला गेला, तर मुले आणि शिक्षक या दोघांनाही फायदा होऊ शकतो.
पर्सनल लर्निंग: वर्गखोलीत नेहमी सर्व मुलांना एकाच वेगाने शिकवले जाते. यामुळे काही मुले मागे पडतात. AI प्लॅटफॉर्म्सने हा पॅटर्न बदलला आहे.
कस्टमाइज्ड अभ्यास: एआय मुलाची क्षमता आणि शिकण्याची गती समजून स्टडी मटेरियल (अभ्यास साहित्य) तयार करते.
शिक्षकांसाठी मदतगार: एआय टूल्सच्या मदतीने शिक्षक प्रत्येक मुलाची कमकुवत बाजू ओळखू शकतात आणि कमकुवत विद्यार्थ्यांसाठी विशेष अध्यापन पद्धती वापरू शकतात.
उत्सुकता आणि सर्जनशीलता : व्हिज्युअल आणि इंटरॲक्टिव्ह कंटेंटच्या मदतीने मुले विज्ञान, कोडिंग आणि नवीन भाषा खेळाखेळात शिकत आहेत.
जर मुले प्रत्येक कामासाठी एआय टूल्सची मदत घेऊ लागली, तर त्यांच्या मानसिक विकासावर वाईट परिणाम होऊ शकतो.
स्वतः प्रयत्न करण्याची सवय सोडणे: गृहपाठ किंवा प्रोजेक्ट मिळताच मुले स्वतः विचार करण्याऐवजी एआय कडून उत्तरे तयार करून घेतात. यामुळे त्यांची प्रॉब्लेम-सॉल्व्हिंग स्किल प्रभावित होत आहे.
चुकीच्या माहितीचा धोका: एआय नेहमी १००% बरोबर असतेच असे नाही. लहान मुले योग्य आणि चुकीच्या माहितीमधील फरक ओळखू शकत नाहीत आणि चुकीच्या तथ्यांनाच खरे मानू लागतात.
मानवी संवादाची कमतरता: शिक्षक आणि मित्रांशी संवाद कमी झाल्यामुळे मुलांचा सामाजिक आणि भावनिक विकास मंदावू शकतो.
SSC Exam Tips: भरपूर अभ्यास करूनही निकाल येत नाहीये? ९०% विद्यार्थी ‘या’ ५ चुकांमुळे होतात नापास!
अभ्यासाच्या नावाखाली सतत स्क्रीनला चिकटून राहण्याचे गंभीर परिणाम समोर येत आहेत. वेळीच याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.
जास्त वेळ स्क्रीन पाहिल्यामुळे डोळ्यांची दृष्टी कमकुवत होणे, डोकेदुखी आणि झोप न येणे यांसारख्या समस्या वाढत आहेत. डिजिटल जगात व्यस्त राहिल्यामुळे मुले मैदानी खेळ, पुस्तके वाचणे आणि मित्रांसोबत प्रत्यक्ष वेळ घालवण्यापासून दूर जात आहेत.
अनेक ॲप्स मुलांचे लोकेशन, नाव आणि सर्च हिस्ट्री सेव्ह करतात. मुले कोणती ॲप्स वापरत आहेत हे पालकांनी तपासले पाहिजे. मुलांना शिकवा की त्यांनी कधीही कोणत्याही अनोळखी प्लॅटफॉर्मवर आपले नाव, फोटो, फोन नंबर किंवा पासवर्ड शेअर करू नये. तसेच शाळांनी एआयच्या वापरासाठी कडक मार्गदर्शक तत्त्वे बनवली पाहिजेत आणि सायबर सुरक्षेवर जनजागृती सत्रे आयोजित केली पाहिजेत.
MBBS Doctor ऑपरेशन करू शकतात की फक्त प्राथमिक उपचार? जाणून घ्या कामाबद्दल आणि पगाराबद्दल!
तंत्रज्ञान कधीही मानवी शिक्षक आणि स्वतःच्या विचारांचा पर्याय बनू शकत नाही. मुलांसाठी ‘८०/२० नियम’ (80/20 Rule) लागू करा.
याचा अर्थ असा की, कोणत्याही असाइनमेंट किंवा प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यासाठी मुलाने आधी ८०% मेंदू स्वतः वापरला पाहिजे आणि समस्या सोडवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. केवळ उर्वरित २०% भागासाठी म्हणजेच उत्तर अधिक चांगले बनवण्यासाठी, संशोधन करण्यासाठी किंवा नवीन कल्पना मिळवण्यासाठीच एआयची मदत घेतली पाहिजे.
Ans: एआय प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या शिकण्याच्या गतीनुसार स्टडी मधील क्लिष्ट विषय सोप्या पद्धतीने आणि व्हिज्युअल्सच्या मदतीने शिकण्यास मदत करते.
Ans: ८०/२० नियमानुसार कोणत्याही गृहपाठात किंवा प्रश्नाचे उत्तर शोधताना ८०% विचार मुलाने स्वतःच्या मेंदूने केला पाहिजे आणि केवळ उरलेल्या २०% भागासाठी (संशोधन किंवा कल्पना मिळवण्यासाठी) एआयची मदत घेतली पाहिजे.
