अंतराळात भारताची मोठी मजल; लडाखमध्ये जगातील सर्वात उंच टेलिस्कोपची निर्मिती

नुकतेच या वेधशाळेचे डॉ. अजित कुमार मोहंती, सचिव, अणुऊर्जा विभाग (DAE) आणि अध्यक्ष, अणुऊर्जा आयोग (AEC) यांच्या हस्ते उद्घाटन करण्यात आले. ही वेधशाळा अंतराळ आणि वैश्विक किरण संशोधनात भारताची अधिकृत प्रगती दर्शवते आणि देशाच्या वैज्ञानिक क्षमतांना नवीन सामर्थ्य देईल.

भाभा अणुसंशोधन केंद्राने (BARC) तयार केले आहे

ही दुर्बीण भारतातील प्रमुख संशोधन संस्था भाभा अणुसंशोधन केंद्राने (BARC) तयार केली आहे. ज्यामध्ये इलेक्ट्रॉनिक्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड आणि इतर भारतीय उद्योग भागीदारांचेही सहकार्य लाभले आहे. ही दुर्बीण आशियातील सर्वात मोठी इमेजिंग चेरेन्कोव्ह दुर्बीण आहे आणि अंतराळातील उच्च-ऊर्जा गॅमा किरणांचे निरीक्षण करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण असेल.

कॉस्मिक किरण संशोधनात नवीन दिशा

MACE दुर्बिणीची मुख्य कार्यक्षमता उच्च उर्जा गामा किरणांचे निरीक्षण करणे आहे. सुपरनोव्हा (नवीन तारे), कृष्णविवर (ब्लॅक होल) आणि गॅमा-रे स्फोट यासारख्या विश्वातील सर्वात ऊर्जावान घटना समजून घेण्यास हे मदत करेल. या अभ्यासामुळे विश्वाची रहस्ये उलगडण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील शास्त्रज्ञांच्या जागतिक प्रयत्नांना हातभार लागेल.

उद्घाटन समारंभ व भावी दिशा

या उद्घाटन समारंभात, DAE च्या प्लॅटिनम ज्युबिली सेलिब्रेशनचा (70 वा वर्धापन दिन) एक भाग म्हणून, अतिरिक्त सचिव अजय रमेश सुळे यांनी देखील हॅन्ले डार्क स्काय रिझर्व्ह (HDSR) च्या महत्वावर चर्चा केली. पर्यटन आणि वैज्ञानिक उपक्रमांमध्ये समतोल कसा राखता येईल यावर त्यांनी भर दिला. दरम्यान, बीएआरसीच्या फिजिक्स ग्रुपचे संचालक डॉ.एस. एम. युसूफ यांनी या दुर्बिणीची भूमिका अधोरेखित करून भारतीय शास्त्रज्ञांना अंतराळ आणि वैश्विक किरणांच्या अभ्यासातील महत्त्वाचे साधन मिळणार असल्याचे सांगितले.

हे देखील वाचा : ‘मुलीकडे 20 मिनिटे बघूनही काही होत नसेल तर…’ झाकीर नाईकचे पाकिस्तानमध्ये वादग्रस्त विधान

विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणा

कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांना विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात करिअर करण्याची प्रेरणाही देण्यात आली. हा उद्घाटन सोहळा भारताच्या वैज्ञानिक क्षेत्रातील एक मोठी उपलब्धी तर आहेच, शिवाय भविष्यात अशा प्रकारच्या संशोधनात योगदान देऊ शकणाऱ्या तरुण पिढीसाठी ही एक प्रेरणा आहे.

MACE दुर्बिणी एक ऐतिहासिक पाऊल

या प्रकल्पाचे महत्त्व या वस्तुस्थितीमध्ये आहे की भारताकडे आता जागतिक स्तरावर सर्वोच्च श्रेणीतील अत्याधुनिक वैज्ञानिक उपकरणे आहेत, जी विश्वाची खोल रहस्ये उलगडण्यास मदत करेल. हे पाऊल भारताला वैज्ञानिक संशोधन आणि अंतराळ विज्ञानाला नवी दिशा देईल तसेच जागतिक संशोधन समुदायात भारताचे स्थान आणखी मजबूत करेल.

हे देखील वाचा : इराणचा ‘न्यूक्लीयर प्लॅन्ट’ नष्ट होणार? इस्रायल आखत आहे एक अत्यंत धोकादायक योजना

ठळक वैशिष्टये

-ही दुर्बिण आधुनिक वैश्विक अभ्यास आणि गॅमा किरणांवर लक्ष केंद्रित करेल.

-भारताच्या वैज्ञानिक क्षमतेला नवी दिशा देणारे हे पाऊल भविष्यात वैज्ञानिक संशोधनाला गती देईल.

-BARC आणि इतर भारतीय संस्थांनी संयुक्तपणे ते स्वदेशी तयार केले आहे.

-भारताच्या या अनोख्या कामगिरीमुळे केवळ अवकाश संशोधनाला चालना मिळणार नाही, तर जागतिक विज्ञान मंचावर भारताला महत्त्वाच्या स्थानावर प्रस्थापित केले जाईल.