सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
Dasara : एक असं गाव, जेथे दहन नाही, तर होते रावण बाबाची पूजा, सौजन्य : आयएएनएस
दसरा (Dasara) म्हणजे सर्वांच्या डोळ्यासमोर आपसूक येतं ते म्हणजे वाईटावर चांगल्याचा विजय. तसेच दसरा म्हणजे, लंकेश्वर रावणाच्या पुतळ्याचे दहन. देशभरात सार्वजनिकरित्या रावण दहन करण्याची प्रथा पारंपारिक पद्धतीने पार पडत आहे, पण मध्यप्रदेशातील विदिशा जिल्ह्यात एक असं गाव आहे, जिथे प्रत्येक दसऱ्याला रावणाचे दहन नाही, तर त्याची पूजा केली जाते.
या गावातील नागरिक रावणाला ‘रावण बाबा’ म्हणून संबोधतात आणि ग्रामदैवत मानून त्याची श्रद्धेने पूजा करतात. या अनोख्या परंपरेमुळे हे गाव विशेष चर्चेत आहे.
विदिशा जिल्ह्यातील नटेरन तहसीलमध्ये रावण गाव वसले आहे. या गावात रावणाचे प्राचीन मंदिर असून, स्थानिकांच्या मते हे मंदिर परमारकालीन आहे. मंदिरात रावणाची 12 फूट उंचीची झोपलेल्या अवस्थेतील मूर्ती आहे. येथे दररोज पूजा-अर्चा केली जाते.
दसऱ्याच्या दिवशी रावणाच्या मूर्तीचे दहन करण्याऐवजी गावकरी रामायणपठण, भक्तिगीते आणि भव्य सामुदायिक भोजनाचे आयोजन करतात. या उत्सवासाठी विदिशा, भोपाळ आणि आसपासच्या भागांतून भाविक गावात येतात.
मणिपूरमध्ये पुन्हा हिंसाचार; डोंगराळ जिल्हे पेटले, 19 जणांचा मृत्यू
या गावातील नागरिकांचा असा विश्वास आहे की, रावण बाबा गावाचे रक्षण करतात. त्यामुळे कोणतेही शुभकार्य सुरू करण्यापूर्वी त्यांचा आशीर्वाद घेण्याची परंपरा येथे पाळली जाते. मंदिराचे पुजारी पंडित नरेश तिवारी यांनी सांगितले की, संपूर्ण गाव रावण बाबांच्या संरक्षणाखाली असल्याची ग्रामस्थांची श्रद्धा आहे.
विवाह, विवाहपूर्व विधी, भागवत कीर्तन आणि रामायणपठण अशा धार्मिक व कौटुंबिक कार्यक्रमांपूर्वी रावण बाबांची पूजा केली जाते. एवढेच नव्हे, तर नवीन वाहन खरेदी करतानाही ग्रामस्थ त्यांचा आशीर्वाद घेतात. विवाहाचे पहिले निमंत्रण रावण बाबांना देण्याचीही येथे परंपरा आहे.
19 लोकांच्या मृत्यूनंतर Kolkata Police जागे झाले, व्हीआयपी पास रद्द, मार्गदर्शक सूचना जारी
ग्रामप्रमुखांचे प्रतिनिधी राजेश धाकड यांनी गावाच्या नावामागील एक स्थानिक आख्यायिका सांगितली. या कथेनुसार, एका शक्तिशाली राक्षसाला रावणाला आव्हान द्यायचे होते. त्याचा अहंकार मोडण्यासाठी रावण बाबा येथे आले. या आख्यायिकेमुळे रावणाची मूर्ती विश्रांतीच्या अवस्थेत दाखवण्यात आल्याचे स्थानिक सांगतात.
गावाच्या नावाची ही कथा अनेक पिढ्यांपासून सांगितली जात आहे. मात्र, गावाला ‘रावण’ हे नाव नेमके कधी मिळाले, याची निश्चित तारीख उपलब्ध नाही.
रावण बाबांच्या मंदिरातील वार्षिक दसरा भंडारा हा गावकऱ्यांसाठी श्रद्धेचा मोठा उत्सव आहे. नोकरी, व्यवसाय किंवा अन्य कारणांमुळे गावाबाहेर स्थायिक झालेले अनेक नागरिकही या दिवशी आवर्जून गावात परततात. मनोकामना पूर्ण होण्यासाठी भाविक रावण बाबांकडे प्रार्थना करतात आणि इच्छा पूर्ण झाल्यानंतर पुन्हा दर्शनासाठी येतात.
स्थानिक रहिवासी पंडित गोविंद नारायण तिवारी यांच्या म्हणण्यानुसार, गावात रावणाची देवता म्हणून पूजा केली जाते. विवाहासह विविध कौटुंबिक समारंभांची सुरुवातही रावण बाबांना अर्पण करून केली जाते.
रामायणात रावणाला सामान्यतः खलनायक म्हणून चित्रित केले जाते. दसऱ्याला त्याच्या पुतळ्याचे दहन हे वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक मानले जाते. मात्र, विदिशातील रावण गावात रावणाला रक्षक आणि ग्रामदैवत मानले जाते. त्यामुळे येथे दसरा हा रावण दहनाचा नव्हे, तर पूजा, भक्ती आणि सामुदायिक एकतेचा उत्सव ठरतो.
Ans: रावण गाव मध्य प्रदेशातील विदिशा जिल्ह्यातील नटेरन तहसीलमध्ये आहे.
Ans: स्थानिक नागरिक रावण बाबांना ग्रामदैवत आणि गावाचे रक्षक मानतात. त्यामुळे दसऱ्याला पुतळा जाळण्याऐवजी त्यांची पूजा केली जाते.
Ans: मंदिरात रावणाची १२ फूट उंचीची विश्रांतीच्या अवस्थेतील मूर्ती आहे. स्थानिकांच्या मते, हे मंदिर परमारकालीन आहे.
