रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
बद्धकोष्ठतेमुळे शौचाला जोर लावावा लागतोय? ‘या’ समस्यांकडे अजिबात करू नका दुर्लक्ष
दररोज सकाळी शौचाला जाणे हा प्रत्येकाच्या दैनंदिन जीवनाचा एक भाग आहे, पण अनेक लोक तक्रार करतात की त्यांना शौचाला त्रास होतो किंवा खूप जोर लावावा लागतो. हे फक्त एकदाच नाही तर दररोज घडते. कधी बद्धकोष्ठतेमुळे, कधी घाईमुळे, तर कधी गडबडीमुळे ही एक सवय होऊन जाते आणि बहुतेक लोक हे सामान्य आहे असे समजून त्याकडे दुर्लक्ष करतात. पण असं अजिबात नाही. (फोटो सौजन्य – istock)
डॉक्टरांच्या मते, शौचालयात वारंवार आणि जास्त जोर लावणं हे शरीरासाठी अनेक प्रकारे हानिकारक ठरू शकते. मूळव्याधाचा धोका वाढू शकतो प्रत्येकाने हे समजून घेतले पाहिजे की या समस्येकडे कधीही दुर्लक्ष करू नये, अन्यथा तुम्हाला गंभीर आजार होऊ शकतो. हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की आपल्या शौचाच्या जागेभोवतीच्या रक्तवाहिन्यांवर प्रचंड दाब येतो, ज्यामुळे त्या सुजतात, आणि यामुळे मूळव्याधीसारखे आजार होऊ शकतात.
याव्यतिरिक्त, सततच्या अस्वस्थतेमुळे गुदद्वाराच्या मऊ आवरणाला लहान काप किंवा भेगा पडू शकतात, ज्यांना ‘एनल फिशर्स’ (anal fissures) म्हणतात. यामुळे शौचास जाताना वेदना आणि रक्तस्त्राव होऊ शकतो. एकदा या भेगा पडल्या की, वारंवार जोर लावल्यामुळे जखम व्यवस्थित बरी होत नाही, ज्यामुळे सतत वेदना, रक्तस्त्राव आणि गुदद्वाराच्या स्नायूंमध्ये पेटके येतात आणि ही एक गंभीर स्थिती बनू शकते.
View this post on Instagram
या वेदना आणि अस्वस्थता टाळण्यासाठी, लोक अनेकदा शौचास जाणे टाळतात आणि अयोग्य आहारही घेतात, ज्यामुळे त्यांची स्थिती आणखी बिघडते. सतत जोर लावण्याचे परिणाम केवळ गुदद्वारापुरते मर्यादित नाहीत; त्यामुळे शरीराच्या खालच्या भागातील आधार देणारे स्नायू देखील कमकुवत होतात.
ही समस्या सुरुवातीला किरकोळ वाटू शकते, परंतु कालांतराने ती गंभीर होऊ शकते, ज्यामुळे कधीकधी लघवीवरील नियंत्रण सुटते. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, ही स्थिती सुधारण्यासाठी शस्त्रक्रिया आवश्यक असू शकते, म्हणून याकडे दुर्लक्ष करू नये.
याशिवाय याचा हृदयावरही परिणाम होऊ शकतो. जोर लावताना, छातीतील दाब अचानक वाढतो, ज्यामुळे रक्तप्रवाहात तात्पुरता अडथळा येऊ शकतो. म्हणून, डॉक्टर शौचास जाताना जोर लावण्याची सवय टाळण्याचा सल्ला देतात.
हे करण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे दररोज भरपूर पाणी पिणे. जर साध्या पाण्याने फरक पडत नसेल, तर कोमट पाणी प्या, आहारात फायबरचे प्रमाण वाढवा आणि शरीर सक्रिय ठेवा, आहारात लाल मिरची आणि गरम मसाल्यासारख्या मसाल्यांचे सेवन कमी करा, याशिवाय, सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे साध्या घरगुती जेवणावर अधिक लक्ष द्या, तसेच, शौचालयात आवश्यकतेपेक्षा जास्त वेळ बसणे टाळावे आणि जेव्हा शरीर शौचास जाण्याचा संकेत देईल, तेव्हा ते पुढे ढकलू नये. याशिवाय, सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे जर ही समस्या दीर्घकाळ टिकून राहिली, तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
Ans: बद्धकोष्ठतेमध्ये शौच कडक किंवा कोरडे होऊ शकते आणि आतड्यांची हालचाल कमी होऊ शकते. त्यामुळे शौचास बसताना अधिक जोर लावावा लागू शकतो.
Ans: वारंवार जोर लावल्यामुळे मूळव्याध, गुदद्वाराला भेग (Anal fissure) आणि गुदद्वाराच्या भागात वेदना किंवा रक्तस्राव यांसारख्या समस्या होऊ शकतात.
Ans: आहारात फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि इतर फायबरयुक्त पदार्थांचा समावेश करा. पुरेसे पाणी प्या, नियमित शारीरिक हालचाल करा आणि शौचाची इच्छा वारंवार दाबून ठेवू नका.
