Cervical cancer: गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग रोखण्यासाठी ‘HPV’ लसीचे सुरक्षा कवच, कसे होते स्क्रिनिंग

गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाच्या ९५ टक्क्यांहून अधिक प्रकरणांमध्ये ‘ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरस’ (एचपीव्ही) चा दीर्घकाळ राहणारा संसर्ग कारणीभूत असतो. एचपीव्ही हा लैंगिक संबंधातून पसरणारा एक सामान्य संसर्ग असून सहसा याची कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत. बहुतेक व्यक्तींमध्ये शरीरातील रोगप्रतिकारशक्ती नैसर्गिकरित्या हा संसर्ग दूर करते. मात्र, जेव्हा उच्च जोखीम असलेल्या एचपीव्हीचा संसर्ग दीर्घकाळ टिकून राहतो, तेव्हा तो गर्भाशयाच्या मुखातील पेशींमध्ये हळूहळू बदल घडवून आणतो. यावर वेळीच उपचार न झाल्यास, ९ ते १० वर्षांच्या कालावधीत या पेशींचे रूपांतर कर्करोगात होऊ शकते.

महिलांमध्ये का वाढतंय Cervical Cancer चे प्रमाण? गर्भाशयमुखाचा कॅन्सर होण्यास कारणीभूत ठरतात ‘या’ चुकीच्या सवयी

कसे असते स्क्रिनिंग

संसर्ग होणे आणि कर्करोग होणे यामधील हा मोठा कालावधी गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग रोखण्यासाठी एक मोठी संधी देतो. ‘पॅप स्मीअर’ सारख्या स्क्रीनिंग चाचण्यांद्वारे कर्करोगपूर्व होणारे बदल सुरुवातीच्या टप्प्यातच ओळखता येतात. आता ‘एचपीव्ही टेस्ट’ ही एक अधिक अचूक पद्धत म्हणून समोर आली आहे, ज्याद्वारे पेशींमध्ये दृश्य बदल दिसण्यापूर्वीच दीर्घकाळ टिकणारा संसर्ग शोधणे शक्य होते. या प्रगत तंत्रज्ञानामुळे कोणाला धोका आहे ते लवकर ओळखता येते, ज्यामुळे अगदी साध्या उपचारांनी पुढील धोका टाळता येतो.

काय होतो परिणाम 

पद्धतशीर स्क्रीनिंग (तपासणी) कार्यक्रमांचे सकारात्मक परिणाम युरोप आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये दिसून आले आहेत. गेल्या तीन दशकांपासून गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाच्या नियमित तपासणीमुळे मृत्यूदरात लक्षणीय घट झाली आहे. उपलब्ध पुराव्यांनुसार, नियमित तपासणी करणाऱ्या महिलांमध्ये या कर्करोगामुळे होणाऱ्या मृत्यूंचे प्रमाण ८० टक्क्यांहून अधिक कमी होऊ शकते. या यशस्वी परिणामांमुळेच, जागतिक स्तरावर सार्वजनिक आरोग्याच्या समस्यांमधून गर्भाशय मुखाचा कर्करोग पूर्णपणे नष्ट करण्यासाठी जागतिक स्तरावर यंत्रणा जोमाने प्रयत्नशील आहेत.  

वेळीच ओळखा कर्करोग 

गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाच्या तपासणीचे उद्दिष्ट कोणतीही लक्षणे दिसून न येणाऱ्या महिलांमध्ये कर्करोगपूर्व लक्षणे असल्यास ती ओळखणे हे आहे, जेणेकरून कर्करोग होण्यापूर्वीच त्यावर उपचार करता येतील. एक प्रभावी स्क्रीनिंग चाचणी ही इतकी सक्षम असावी की ती शरीरातील आजाराचे किंवा दोषाचे अगदी सूक्ष्म अंशही अचूकपणे शोधू शकेल आणि तिचे निकाल खात्रीशीर असावेत.  

या निकषांनुसार, केवळ सायटोलॉजीच्या तुलनेत ‘एचपीव्ही टेस्टिंग’ अधिक सरस ठरते, कारण ते प्रत्येक स्क्रीनिंग सायकलमध्ये कर्करोगपूर्व बदल अधिक अचूकपणे शोधते. ‘पॅप स्मीअर’ आणि ‘एचपीव्ही टेस्ट’ एकत्रित केल्याने निदानाची शक्यता थोडी वाढते, परंतु यामुळे चुकीचे पॉझिटिव्ह (आजार नसतानाही तो असल्याचे दर्शवणारे) निकाल आणि अनावश्यक त्रासदायक उपचारांचे प्रमाणही वाढू शकते.

HPV टेस्टिंगचे फायदे काय आहेत 

संपूर्ण समाजाला, देशाला डोळ्यासमोर ठेवून राबवल्या जाणाऱ्या आरोग्य कार्यक्रमांमध्ये ‘एचपीव्ही टेस्टिंग’चे अजून जास्त फायदे मिळतात. ही चाचणी स्वतःहून (Self-collected) किंवा आरोग्यसेवकांकडूनही केली जाऊ शकते, ज्यामुळे ती अधिक सुलभ होते. जर एचपीव्ही चाचणीचा निकाल निगेटिव्ह आला, तर पुढील पाच वर्षांपर्यंत दुसरी चाचणी करण्याची गरज नसते; याउलट ‘पॅप स्मीअर’ चाचणी दर तीन वर्षांनी करावी लागते. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या शिफारशीनुसार, प्रत्येक महिलेने आयुष्यभरात किमान दोनदा उच्च-क्षमतेची ‘एचपीव्ही टेस्ट’ करणे आवश्यक आहे, पहिली वयाच्या ३५ व्या वर्षी आणि पुन्हा दुसरी वयाच्या ४५ व्या वर्षी.

UNICEF चे मोलाचे पाऊल, किशोरवयीन आरोग्यावर आव्हानांवर मात करण्यासाठी Cervical Cancer आणि रस्ता सुरक्षेवर खास अहवाल

कोल्पोस्कोपी म्हणजे काय

जेव्हा स्क्रीनिंग चाचणीच्या निकालामध्ये निरोगी स्थितीपेक्षा वेगळे काही आहे असे आढळून येते, तेव्हा गर्भाशयाच्या मुखाच्या सविस्तर तपासणीसाठी महिलांना ‘कोल्पोस्कोपी’ (Colposcopy) करण्याचा सल्ला दिला जातो. जर तपासणीत कर्करोगपूर्व बदल दिसून आले, तर तातडीने उपचार करून त्याचे कर्करोगात होणारे रूपांतर रोखले जाऊ शकते. हे उपचार सहसा जलद केले जातात आणि सुरक्षित असतात आणि त्यामध्ये गुंतागुंत होण्याचे प्रमाणही अत्यंत कमी असते. मात्र, उपचार न केल्यास, उच्च जोखमीच्या कर्करोगपूर्व बदलांपैकी जवळपास ३० टक्के प्रकरणांमध्ये पुढे गंभीर कर्करोग विकसित होऊ शकतो.

संरक्षण गरजेचे 

स्क्रीनिंगमुळे आजाराचे लवकरात लवकर निदान होणे शक्य होते, तर ‘एचपीव्ही लसीकरण’ हे संसर्ग होण्यापूर्वीच तो रोखून प्राथमिक प्रतिबंधात्मक संरक्षण प्रदान करते. एचपीव्ही विषाणूच्या संपर्कात येण्यापूर्वी केलेले लसीकरण भविष्यातील कर्करोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी करते. थोडक्यात, ‘स्क्रीनिंग’ आणि ‘लसीकरण’ ही दोन्ही गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोग प्रतिबंधाची मुख्य कवचे आहेत. जागतिक स्तरावर या आजाराचे ओझे कमी करण्यासाठी आणि कर्करोग निर्मूलनाचे ध्येय गाठण्यासाठी हे दोन्ही उपाय अत्यंत आवश्यक आहेत.