बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
मुंबईकरांसाठी बंद दरवाजांची सुरक्षित लोकल दाखल
सोमवारी, बंद दरवाजे असलेली पहिली नॉन-एसी लोकल ट्रेन मध्य रेल्वेच्या कुर्ला कारशेडमध्ये आणण्यात आली. ही अगदी नवीन लोकल ट्रेन मुंबईकरांचा आराम आणि सुरक्षा लक्षात घेऊनच तयार करण्यात आली आहे. 12 डबे (कोचेस) असलेली ही ट्रेन, नॉन-एसी श्रेणीतील अशा प्रकारची पहिलीच ट्रेन आहे. स्वयंचलित सरकते दरवाजे असलेली ही ट्रेन, मुंबईच्या अत्यंत गर्दीने भरलेल्या उपनगरीय मार्गांवर प्रवाशांची सुरक्षा वाढवण्याच्या विशिष्ट उद्देशाने बांधण्यात आली आहे.
मध्य रेल्वेला प्राप्त झालेल्या, बंद दरवाजे असलेल्या या पहिल्या नॉन-एसी लोकल ट्रेनची रचना (डिझाइन) अगदी एसी रॅकसारखीच आहे. चेन्नई येथील पेरांबूर येथील ‘इंटीग्रल कोच फॅक्टरी’मध्ये निर्मित ही लोकल ट्रेन, नेहमीच्या (Standard) लोकल गाड्यांपेक्षा अनेक महत्त्वाच्या बाबींमध्ये वेगळी ठरते. मध्य रेल्वेचे मुख्य जनसंपर्क अधिकारी (CPRO) डॉ. स्वप्नील नीला यांनी सांगितले की, वरकरणी साधी वाटणारी, तरीही अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज असलेली आणि स्वयंचलित दरवाजे असलेली ही लोकल ट्रेन, प्रवाशांसाठी सुधारित सुविधा उपलब्ध करून देते; ज्यामध्ये सुधारित वायुवीजनाचाही (ventilation) समावेश आहे. ही ट्रेन अत्यंत प्रगत अशा ‘अग्नि-शोधक प्रणाली’ने (सुसज्ज आहे.
शिवाय, नेहमीच्या 900 मिमी आकाराच्या खिडक्यांऐवजी, या लोकलमध्ये 1900 मिमी आकाराच्या मोठ्या खिडक्या आहेत, ज्यामुळे हवेचा संचार अधिक चांगल्या प्रकारे होऊ शकतो. याव्यतिरिक्त, संपूर्ण ट्रेनमध्ये दर तासाला 10,000 घनमीटर ताजी हवा खेळती ठेवण्यासाठी एक विशेष प्रणाली बसवण्यात आली आहे. स्वयंचलित दरवाजे असलेल्या या नॉन-एसी लोकलचे डबे आणि आसनव्यवस्था अगदी एसी लोकल गाड्यांसारखीच दिसावी, अशा प्रकारे तयार करण्यात आली आहे. या ट्रेनमध्ये प्रवाशांना उभे राहण्यासाठीही अधिक जागा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
मुंबईच्या नेहमीच्या लोकल गाड्यांमध्ये गर्दीच्या वेळी होणाऱ्या प्रचंड गर्दीमुळे घडणारे अपघात रोखण्याच्या विशिष्ट उद्देशानेच, बंद दरवाजे असलेल्या या नवीन लोकल गाड्यांची निर्मिती करण्याचे निर्देश रेल्वे मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी दिले होते. प्रवाशांच्या सुरक्षेच्या दृष्टीकोनातून पाहता, मुंबईत धावणाऱ्या सर्वच लोकल गाड्यांना बंद दरवाजे असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. हे नमूद करणे महत्त्वाचे आहे की, जून 2025 मध्ये मुंब्रा येथे घडलेल्या एका घटनेनंतर ज्यामध्ये गर्दीने खचाखच भरलेल्या लोकल ट्रेनच्या उघड्या दरवाजांतून अनेक प्रवासी खाली पडले होते रेल्वेमंत्र्यांनी अशी घोषणा केली होती की, भविष्यात मुंबईसाठी तयार केल्या जाणाऱ्या सर्व लोकल गाड्यांना ‘बंद दरवाजे’ असतील. त्या निर्देशानुसार, आता ही पहिली ‘बिगर-वातानुकूलित’ (Non-AC) लोकल ट्रेन सेवेत दाखल करण्यात आली आहे. सामान्य प्रवाशांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्याच्या दिशेने उचललेले हे एक ‘ऐतिहासिक पाऊल’ म्हणून गौरवण्यात येत आहे.
या ट्रेनमध्ये एक प्रगत वायुवीजन (ventilation) प्रणाली बसवण्यात आली आहे. गुदमरण्याची समस्या टाळण्यासाठी, ब्लोअर्सनी सुसज्ज असलेल्या या नवीन बिगर-वातानुकूलित लोकलमध्ये ‘6+3+3’ अशी डब्यांची रचना असेल. या रचनेमध्ये ‘प्रथम श्रेणी’साठी (First Class) 4 डबे, ‘प्रथम श्रेणी महिलां’साठी राखीव 2 डबे, ‘द्वितीय श्रेणी महिलां’साठी 5 डबे आणि 8 ‘सामान्य’ डबे यांचा समावेश आहे. याव्यतिरिक्त, सामानासाठी आणि दिव्यांग प्रवाशांसाठी प्रत्येकी दोन स्वतंत्र डबे निश्चित करण्यात आले आहेत.
या ट्रेनच्या रचनेचा आराखडा तयार करताना समोर आलेले सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे ‘वायुवीजन’ (Ventilation) होय. बिगर-वातानुकूलित गाड्यांचे दरवाजे बंद ठेवल्यास डब्यांमध्ये हवेचा संचार (airflow) खुंटेल, अशी भीती व्यक्त केली जात होती. ही समस्या सोडवण्यासाठी, संपूर्ण ट्रेनमध्ये शक्तिशाली वायुवीजन युनिट्स बसवण्यात आले आहेत. छतावर बसवण्यात आलेले ‘ब्लोअर्स’ डब्यांमध्ये सतत ताजी हवा खेळती ठेवतात. गर्दीच्या वेळी होणारी प्रचंड गर्दी लक्षात घेऊन, या ट्रेनमध्ये चालकाच्या केबिनशी जोडलेली ‘स्वयंचलित दरवाजा-बंद प्रणाली’ बसवण्यात आली आहे; तसेच सेन्सर्स, ‘टॉक-बॅक’ प्रणाली, प्रवासी माहिती फलक आणि सुधारित वायुवीजन सुविधाही यात समाविष्ट आहेत. यामुळे डब्यांच्या आत कार्बन डायऑक्साइड वायू साचून राहत नाही याची खात्री केली जाते. सामानाची रॅक आणि आसनव्यवस्था यांपासून ते आपत्कालीन अलार्मपर्यंत या बिगर-वातानुकूलित ट्रेनमधील सर्व सुविधा हुबेहूब वातानुकूलित (AC) लोकल गाड्यांमधील सुविधांसारख्याच आहेत.
मध्य रेल्वेचे मुख्य जनसंपर्क अधिकारी (CPRO) डॉ. स्वप्नील नीला यांनी सांगितले की, स्वयंचलित दरवाजे असलेल्या या बिगर-वातानुकूलित लोकल ट्रेनला प्रवासी सेवेत दाखल करण्यापूर्वी तिची ‘चाचणी’ घेतली जाईल. चाचण्यांसह सुरक्षेशी संबंधित सर्व औपचारिकता यशस्वीरित्या पूर्ण झाल्यानंतरच, ही ट्रेन प्रवाशांच्या सेवेसाठी रुळांवर धावेल.
Mumbai Local: मध्य रेल्वेवरील गर्दी कमी होणार! आता ठाणे-डोंबिवली मार्गावरून धावणार 15 डब्यांची लोकल
