शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
महाराष्ट्राची भाग्यलक्ष्मी देऊरची मुधाई देवी!; अष्टमीच्या मुख्य दिनी राज्यभरातून भाविकांची गर्दी
सातारा जिल्ह्यातील कोरेगाव तालुक्यात वसना नदीच्या काठावर वसलेले देऊर गाव ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक वारशासाठी प्रसिद्ध आहे. या गावाचे ग्रामदैवत असलेल्या श्री मुधाईदेवीच्या प्राचीन परंपरेचा वारसा लाभला आहे. कोल्हापूरच्या श्री महालक्ष्मीचे प्रतीक मानल्या जाणाऱ्या मुधाईदेवीवर पंचक्रोशीतील हजारो भाविकांची अपार श्रद्धा आहे. नवसाला पावणारी देवी म्हणून तिची ख्याती दूरवर पसरली आहे.
Cancer: कॅन्सरच्या महागड्या तपासणीचा खर्च वाचणार! महाराष्ट्र सरकारने घेतला ‘हा’ मोठा निर्णय
देऊर गावाला ऐतिहासिक महत्त्वही लाभले आहे. नागपूरकर भोसले घराण्याचे संस्थापक रघुजी भोसले यांचे हे मूळ गाव मानले जाते. छत्रपती शाहू महाराजांनी त्यांना देऊरचे वतन दिले होते. रघुजी भोसले यांनी पुढे नागपूर येथे आपली राजधानी स्थापन केली. त्यांच्या ऐतिहासिक वारशाची साक्ष देणारा राजवाडा आजही देऊरमध्ये पाहायला मिळतो.
देऊरपासून चार किलोमीटर अंतरावर असलेल्या दहिव गाव येथील मुधोजीराव चव्हाण हे कोल्हापूरच्या श्री महालक्ष्मीची अनेक वर्षे सेवा करीत होते. वृद्धापकाळामुळे कोल्हापूरला जाणे शक्य नसल्याने त्यांनी देवीला आपल्या गावी येण्याची विनंती केली. त्यांच्या भक्तीने प्रसन्न झालेल्या देवीने त्यांच्या मागून येण्याचे मान्य केले; मात्र गावात पोहोचेपर्यंत मागे वळून पाहू नये, अशी अट घातली.
मुधोजीराव पुढे चालू लागले आणि देवी बालिकेच्या रूपात त्यांच्या मागून येऊ लागली. देऊरच्या टेकडीजवळ देवीच्या पायातील नुपूरांचा आवाज थांबल्याने मुधोजीरावांनी मागे वळून पाहिले. त्याच क्षणी वीज कडाडल्याचा आवाज झाला आणि देवी तेथेच अंतर्धान पावली. त्या ठिकाणी आपले वास्तव्य राहील, असे देवीने सांगितल्याची आख्यायिका आहे. मुधोजीरावांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ देवीला मुधाईदेवी हे नाव प्राप्त झाले. आश्विन शुद्ध अष्टमीला देवीची पूजा आणि पालखीचा पहिला मान आजही चव्हाण घराण्याकडे आहे.
अठराव्या शतकात रघुजीराजे भोसले यांनी देऊरमध्ये मुधाईदेवीचे भव्य मंदिर बांधल्याचे सांगितले जाते. वसना नदीच्या पूर्व किनाऱ्यावर असलेल्या या मंदिराचे बांधकाम हेमाडपंथी शैलीशी साधर्म्य दर्शविते. जमिनीखालील गुहेसारख्या गर्भगृहात देवीची स्वयंभू मूर्ती विराजमान आहे. मंदिराभोवती भक्कम दगडी तटबंदी, प्रवेशद्वारावरील नगरखाना, दीपमाळा आणि यात्रेकरूंसाठी दगडी ओवऱ्या आहेत. मंदिर परिसरातील गणपती, महादेवाची पिंड आणि मुधोजीराव चव्हाण यांची शिळा या स्थानाचे धार्मिक महत्त्व अधोरेखित करतात.
मुधाईदेवी मंदिरात नवरात्रोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. घटस्थापनेपासून विजयादशमीपर्यंत विविध धार्मिक विधी, महापूजा आणि पालखी सोहळे पार पडतात. दुर्गाष्टमीला देवीची पालखी स्नानासाठी निघते. रात्री छबिना मिरवणुकीत गावातील मंदिरांना आणि मानकर्यांच्या घरांना भेट दिली जाते. दसऱ्याच्या दिवशी भगवी पताका फडकवत देवीच्या विजयाची मिरवणूक काढली जाते. या उत्सवात गावकरी, मानकरी आणि सेवेकरी मोठ्या श्रद्धेने सहभागी होतात.
मंगळवार, शुक्रवार, अमावस्या आणि पौर्णिमेला मंदिरात भाविकांची गर्दी असते. देवीची नित्यपूजा, नैवेद्य, गोंधळ आणि कौल घेण्याची परंपरा आजही जपली जाते. नागपंचमीला मुधाईदेवी आपल्या बंधू मानल्या जाणाऱ्या काळभैरवनाथाच्या मंदिरात जाते, अशी श्रद्धा आहे.
Car Fire Accident: काळ आला होता, पण वेळ आली नव्हती! तारळी नदी पुलाजवळ कारचा आगीचा भडका
नवरात्र उत्सवात देवीची दररोज सकाळ आणि संध्याकाळ पालखी मिरवणूक गावातून काढण्यात येते यावेळी गावातील महिला भक्त देवीचे दर्शन घेतात तर अष्टमी दिवशी दुपारी बारा वाजता मंदिरातून पालखी मिरवणूक निघते. यावेळी दहिगावं मधील चव्हाण बंधूना पालखी चा मान दिला जातो. आजही दहिगाव मधील ग्रामस्थ या सोहळ्यासाठी हजारोंच्या संख्येने उपस्थित राहतात. श्री मुधाईदेवी हे केवळ देऊर गावाचे ग्रामदैवत नसून येथील लोकांच्या श्रद्धेचे, संस्कृतीचे आणि ऐतिहासिक परंपरेचे प्रतीक आहे. पिढ्यानपिढ्या जपल्या गेलेल्या धार्मिक विधी आणि उत्सवामुळे या देवस्थानाचे महत्त्व आजही कायम आहे. भक्तांच्या मनात वसलेली मुधाईमातेची श्रद्धा देऊरच्या सांस्कृतिक वैभवाला अधिक उजाळा देते.
श्री गुलाबसिंग कदम
कुलमुखत्यार श्री मुधाई देवी देवस्थान
