रविवार, 11 ऑक्टोबर 2026
Nida Fazali : अधुऱ्या प्रेमामुळं लेखणी उचलली! शब्द असे उमटले की, लाखो ह्रदयांचा आवाज बनले निदा फाजली, सौजन्य : आयएएनएस
‘कभी किसी को मुकम्मल जहाँ नहीं मिलता, कहीं ज़मीन तो कहीं आसमाँ नहीं मिलता’, या शायरीचा संक्षिप्त संदर्भ असा की, या जगात कोणालाही सर्व काही मिळत नाही. निदा फाजली यांची ही शायरी त्यांच्या मनातील दुःख व्यक्त करते. त्यांनी सर्वसामान्य माणसाचं जीवन, त्यांचा संघर्ष, नाते, प्रेम व माणुसकीला इतक्या सरळ शब्दांत व्यक्त केले की, त्यांची शायरी आजही लोकांच्या ओठावर साम्राज्य करून आहे.
निदा फाजली यांचा जन्म 12 ऑक्टोबर 1938 ला दिल्लीत झाला. त्यांचे खरं नाव मुक्तदा हसन होते. त्यांचे लहानपण मध्यप्रदेशातील ग्वाल्हेरला गेले. येथेच त्यांचे शिक्षण ही झाले. त्यांचे वडील मुर्तुझा देखील शायर होते. त्यांच्याच साहित्याचा वारसा निदा यांनी आपल्याकडे घेतला. दरम्यान, निदा यांच्या शायरीचा आवाज हळुहळू त्यांच्या जीवनातील अनुभवांनी घडत गेला.
कॉलेजमध्ये असताना त्यांचे एका तरुणीवर जीव जडले. ती तरुणी पुढच्या रांगेत बसायची. एक दिवस कॉलेजच्या नोटीस बोर्डवर त्या तरुणीचे अपघातात निधन झाले अशी माहिती देण्यात आली. या बातमीमुळे निदांना धक्का बसला. त्यांच्या मनात दुःखाचा असा उद्रेक झाला होता की, ते व्यक्त करण्यासाठी त्यांच्याकडे शब्दच नव्हते. याच भावनेने त्यांना स्वतःच्या भावना समजून घेण्यास आणि त्या शब्दांत व्यक्त करण्यास प्रवृत्त केले.
Nana Patekar: रात्री २.३० वाजता नाना पाटेकरांनी मित्राला केला मेसेज; कोण हा मित्र?
असे सांगितले जाते की, एका सकाळी निदा फाजली एका मंदिरा जवळून जात होते. तेथे त्यांनी सूरदासचे भजन ऐकले. ‘मधुबन तुम क्यौं रहत हरे?’, कृष्णाच्या विरहात दुःखी झालेल्या राधा आणि गोपींच्या भावना व्यक्त करणारे हे भजन त्यांच्या मनाला भावले. विरहाची आणि प्रिय व्यक्तीपासून दूर होण्याची वेदना हा केवळ त्यांचाच वैयक्तिक अनुभव नसून, इतरांनाही ती जाणवते, याची त्यांना जाणीव झाली.
त्यानंतर त्यांनी कबीर, तुलसीदास, सूरदास, मीराबाई आणि बाबा फरीद यांसारख्या साहित्यिकांच्या रचनांचा अभ्यास केला. गालिब आणि मीर यांच्या शायरीतूनही त्यांनी प्रेरणा घेतली. या सर्वांचा प्रभाव त्यांच्या लेखनातून दिसू लागला. सर्वसामान्य माणसालाही सहज समजेल आणि स्वतःच्या आयुष्याशी जोडून घेता येईल, अशा सोप्या भाषेत ते लिहू लागले.
देशाच्या विभागणीदरम्यान निदा फाजली यांचे आई-वडील पाकिस्तानात गेले, पण त्यांनी भारतातच राहण्याचा निर्णय घेतला. कुटुंबापासून लांब राहत स्वतःचं आयुष्य घडवणं काही सोप्पी बाब नव्हती. शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी नोकरी व लेखण क्षेत्रात संघर्ष सुरू केला.
ते 1964 साली मुंबईत आले. तिथे त्यांनी वर्तमानपत्रात लिखाणाला सुरुवात केली. हळुहळू त्यांच्या ओळखी वाढल्या. 1969 साली त्यांच्या उर्दु कवितेचा संग्रह प्रकाशित झाला. त्यांच्या शायरीत बनावटपणा नसायचा. ते आयुष्याकडे ज्या दृष्टीकोनातून पहायचे, त्यालाच ते शब्दरुपी कागदावर उतरवत होते.
निदा फाजली यांनी साहित्यासह हिंदी चित्रपटांत आपली वेगळी ओळख निर्माण केली. चित्रपट ‘रजिया सुल्तान’मधून त्यांच्या चित्रपट गितांच्या प्रवासाला सुरुवात झाली. त्यानंतर त्यांनी अनेक अविस्मरणीय गीते लिहिली. चित्रपट ‘आहिस्ता-आहिस्ता’मधील गीत ‘कभी किसी को मुकम्मल जहां नहीं मिलता’ आणि सरफरोशमधील ‘होश वालों को खबर क्या, बेखुदी क्या चीज है’ आजही रसिकांमध्ये लोकप्रिय आहे.
त्यांनी आपले अनुभव व भावणांना शायरीच्या रुपात वाट करून दिली, पण त्यांच्या रचना फक्त त्यांच्या जीवनाची गोष्ट बनून राहिली नाही, तर ते आज लाखो लोकांच्या ह्रदयाचा आवाज बनलेत.
