रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- gemini
देशात दसरा (विजयादशमी) हा सण असत्यावर सत्याच्या आणि वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो, परंतु प्रत्येक प्रांतातील साजरा करण्याची पद्धत वेगळी आहे.. कुठे शस्त्र पूजन तर कुठे आपट्यांची पाने वाटप करून.. तर रावण दहण करून.. याविषयी सविस्तर माहिती घेऊ यात..
आपट्याची पाने (सोने) वाटणे ही मोठी परंपरा महाराष्ट्रात आहे. कुटुंबातील ज्येष्ठ-कनिष्ठ एकमेकांना आपट्याची पाने ‘सोने’ म्हणून देऊन आपापसात सदिच्छा आणि आदर व्यक्त करतात. दुपारी गावाच्या किंवा घराच्या सीमेबाहेर जाऊन सीमोल्लंघन केले जाते आणि शमीच्या (किंवा आपट्याच्या) वृक्षाची पूजा केली जाते. तसेच शस्त्र आणि वाहन पूजन
या दिवशी पुस्तके, शस्त्रे, अवजारे आणि वाहनांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. कोल्हापुरात ऐतिहासिक दसरा चौक येथे मोठी मिरवणूक काढली जाते.
रामलीला आणि रावणदहन रामलीलांचे आयोजन करून रावणाच्या पुतळ्याचे दहन केले जाते, जे प्रभू रामाच्या रावणावर झालेल्या विजयाचे प्रतीक आहे.
पंजाब आणि इतर काही भागांत नवरात्रीच्या समाप्तीनिमित्त लहान मुलींची (कन्या) पूजा करून त्यांना भोजन दिले जाते.
म्हैसूर येथील ‘म्हैसूर दसरा’ हा जागतिक स्तरावर प्रसिद्ध आहे. चामुंडेश्वरी देवीची मूर्ती सोन्याच्या अंबारीत बसवून हत्तीवरून भव्य आणि शाही मिरवणूक (जंबो सवारी) काढली जाते. कुर्ग (मडिकेरी) येथे १०० वर्षे जुनी ‘करागा’ लोकनृत्याची परंपरा आहे, ज्यामध्ये द्रौपदीचा सन्मान केला जातो.
दसऱ्याचा दिवस हा बंगाली बांधवांसाठी ‘विजया दशमी’ असतो. या दिवशी माता दुर्गेच्या मूर्तींचे पाण्यात विसर्जन (सिंदूर खेळ) केले जाते.
हिमाचल येथील धालपूर मैदानावर ७ दिवसांचा मोठा आंतरराष्ट्रीय उत्सव भरवला जातो, ज्यामध्ये भगवान रघुनाथजींची भव्य यात्रा काढली जाते.
बस्तर येथे हा उत्सव तब्बल अडीच महिने चालतो, ज्यामध्ये आदिवासी संस्कृतीनुसार दंतेश्वरी देवीची विशेष पूजा आणि रथयात्रा काढली जाते.
तमिळनाडूमध्ये घरात बाहुल्यांची सुंदर मांडणी करून ‘कोलू’ उत्सव साजरा केला जातो. पहिले ३ दिन लक्ष्मी, ३ दिन सरस्वती आणि ३ दिन दुर्गा देवीची पूजा करून भेटवस्तूंची देवाणघेवाण केली जाते. आंध्र प्रदेशात कृष्णा नदीवर ‘पोत्सोत्सव’ (नाव Sair) साजरा होतो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: पौराणिक कथांनुसार, आपट्याच्या पानांना सोन्याचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे दसऱ्याला ही पाने एकमेकांना देऊन समृद्धी आणि शुभेच्छा व्यक्त केल्या जातात.
Ans: शस्त्रपूजन ही परंपरा सामर्थ्य, कर्तव्य आणि विजयाचे प्रतीक मानली जाते. काही ठिकाणी या दिवशी कामाची साधने, पुस्तके आणि वाहनांचेही पूजन केले जाते.
Ans: पश्चिम बंगालमध्ये विजयादशमीला दुर्गामातेच्या मूर्तीचे विसर्जन केले जाते. काही ठिकाणी महिलांकडून ‘सिंदूर खेळा’ ही परंपराही पाळली जाते.
