शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
आश्विन महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या दशमीला साजरा होणारा हा सण हिंदू धर्मात अत्यंत शुभ मानला जातो. साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक पूर्ण मुहूर्त म्हणून दसऱ्याला विशेष महत्त्व आहे.
नवीन व्यवसाय सुरू करणे, घराची खरेदी करणे, वाहन घेणे, सोने खरेदी करणे, नवीन उपक्रमाचा प्रारंभ करणे अशा अनेक शुभकार्यांसाठी दसऱ्याचा दिवस निवडला जातो. या दिवशी शस्त्रपूजन, सरस्वतीपूजन, वाहनपूजन आणि सीमोल्लंघन करण्याची परंपरा आहे. आपट्याची पाने सोनं म्हणून एकमेकांना देत आनंद आणि समृद्धीच्या शुभेच्छा दिल्या जातात.
मात्र, दसऱ्यालाच साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक पूर्ण मुहूर्त का मानले जाते? या दिवसाचे धार्मिक महत्त्व काय आहे? आणि विजयादशमीच्या मुहूर्तावर नवीन कार्याची सुरुवात करण्यामागे कोणती भावना आहे? हे सविस्तर माहिती करून घेऊयात
हिंदू धर्मात कोणतेही शुभकार्य करण्यापूर्वी मुहूर्त पाहण्याची परंपरा आहे. विवाह, गृहप्रवेश, वास्तुशांती, व्यवसायाचा प्रारंभ, वाहन खरेदी, धार्मिक विधी अशा विविध कार्यांसाठी तिथी, वार, नक्षत्र आणि इतर पंचांगविषयक घटकांचा विचार केला जातो.
मात्र, वर्षातील काही दिवस असे मानले जातात की, त्या दिवशी शुभकार्य करण्यासाठी स्वतंत्र मुहूर्त शोधण्याची आवश्यकता सामान्यतः भासत नाही. या दिवसांना विशेष शुभत्व प्राप्त असल्याची धार्मिक मान्यता आहे.
हिंदू परंपरेत गुढीपाडवा, अक्षय्य तृतीया आणि विजयादशमी हे तीन पूर्ण मुहूर्त मानले जातात. तसेच दिवाळीतील बलिप्रतिपदेचा दिवस अर्धा मुहूर्त मानला जातो. या साडेतीन मुहूर्तांच्या संकल्पनेतून वर्षातील काही दिवसांना शुभारंभासाठी विशेष महत्त्व दिले गेले आहे.
दसरा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक पूर्ण मुहूर्त आहे. त्यामुळे या दिवशी नवीन कार्य सुरू करणे शुभ मानले जाते. या श्रद्धेमागे केवळ ज्योतिषशास्त्रीय संकल्पना नसून विजय, आत्मविश्वास आणि सकारात्मक सुरुवातीचा सांस्कृतिक विचारही आहे.
दसरा हा नवरात्रोत्सवाचा समारोप करणारा दिवस आहे. नऊ दिवस देवीच्या विविध रूपांची उपासना केल्यानंतर दहाव्या दिवशी विजयादशमी साजरी केली जाते. या दिवसाला शक्तीची उपासना, दुष्ट प्रवृत्तींवरील विजय आणि धर्माच्या रक्षणाचे प्रतीक मानले जाते.
या दिवशी केलेल्या कार्याला यश मिळावे, जीवनात समृद्धी नांदावी आणि नवीन वाटचालीला शुभारंभ लाभावा, अशी भावना भक्तांच्या मनात असते.
धार्मिक परंपरेनुसार, विजयादशमीचा दिवस शुभ मानला जात असला, तरी प्रत्येक प्रकारच्या कार्यासाठी स्थानिक पंचांग, धार्मिक विधी किंवा विशिष्ट नियम लागू असल्यास त्यांचाही विचार केला जातो. त्यामुळे ‘संपूर्ण दिवस शुभ’ ही संकल्पना श्रद्धेच्या आणि परंपरेच्या संदर्भात समजून घेणे योग्य ठरते.
दसऱ्याच्या महत्त्वामागे प्रभू श्रीराम आणि रावण यांच्याशी संबंधित रामायणातील कथा सांगितली जाते. लंकेचा राजा रावण याने माता सीतेचे अपहरण केले. त्यानंतर प्रभू श्रीरामांनी वानरसेनेच्या मदतीने लंकेवर स्वारी केली. राम आणि रावण यांच्यात झालेल्या युद्धात अखेरीस श्रीरामांनी रावणाचा वध केला आणि माता सीतेची सुटका केली, अशी रामायणातील कथा आहे. या घटनेच्या स्मरणार्थ विजयादशमी हा दिवस अधर्मावरील धर्माच्या विजयाचे प्रतीक मानला जातो.
विजयादशमीचे आणखी एक महत्त्वाचे धार्मिक संदर्भस्थान म्हणजे देवी दुर्गा आणि महिषासुर यांची कथा.
पौराणिक कथेनुसार, महिषासुराने आपल्या सामर्थ्याच्या जोरावर देवतांना त्रास देण्यास सुरुवात केली. त्याच्या अत्याचारांमुळे त्रस्त झालेल्या देवतांनी आदिशक्तीची आराधना केली. तेव्हा देवी दुर्गेने महिषासुराशी युद्ध केले आणि त्याचा वध केला.
या विजयाचे स्मरण म्हणून नवरात्रोत्सवात देवीच्या विविध रूपांची उपासना केली जाते आणि विजयादशमीला शक्तीच्या विजयाचा उत्सव साजरा केला जातो.
भारतीय परंपरेत शस्त्रांना केवळ युद्धाचे साधन मानले गेले नाही, तर धर्माचे आणि समाजाचे रक्षण करण्याचे माध्यम म्हणूनही त्यांच्याकडे पाहिले गेले आहे. प्राचीन काळात राजे, योद्धे आणि सैनिक दसऱ्याच्या दिवशी शस्त्रपूजन करत असत. युद्धकलेचे प्रशिक्षण, शस्त्रांचा सन्मान आणि विजयाची कामना या भावनांशी या परंपरेचा संबंध आहे.
कोणत्याही कार्याचे यश केवळ मुहूर्तावर अवलंबून नसते. योग्य नियोजन, परिश्रम, आर्थिक शिस्त, दूरदृष्टी आणि सातत्य यांनाही तितकेच महत्त्व असते. शुभमुहूर्त हा नव्या प्रवासासाठी प्रेरणा आणि सकारात्मकतेचा आधार ठरतो.
साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक पूर्ण मुहूर्त म्हणून दसऱ्याला हिंदू संस्कृतीत विशेष स्थान आहे. प्रभू श्रीरामांचा रावणावर विजय, देवी दुर्गेचा महिषासुरावर विजय, शस्त्रपूजनाची परंपरा, सरस्वतीपूजन, सीमोल्लंघन आणि आपट्याच्या पानांचे सोने या सर्व गोष्टी या सणाचे महत्त्व अधिक अधोरेखित करतात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हिंदू धार्मिक परंपरेनुसार, विजयादशमी हा शुभ दिवस मानला जातो. या दिवशी नवीन कार्याची सुरुवात करणे मंगलमय मानले जाते.
Ans: गुढीपाडवा, अक्षय्य तृतीया आणि विजयादशमी हे तीन पूर्ण मुहूर्त मानले जातात. दिवाळीतील बलिप्रतिपदा हा अर्धा मुहूर्त मानला जातो.
Ans: या दिवशी प्रभू श्रीरामांनी रावणावर विजय मिळवला आणि देवी दुर्गेने महिषासुराचा वध केला, अशा पौराणिक कथांशी हा सण जोडला जातो. त्यामुळे हा दिवस विजयाचे प्रतीक मानला जातो.
