Cacao Currency: ‘या’ संस्कृतीतील लोक चलन म्हणून वापरायचे चक्क ‘कोको बीन्स’; ‘हा’ रंजक इतिहास वाचून नक्कीच व्हाल थक्क

Cacao Currency : एक काळ असा होता जेव्हा चॉकलेटचा वापर पैशा म्हणून केला जात असे. खरं तर, प्राचीन माया आणि अझ्टेक संस्कृतींमध्ये कोको बीन्स हे चलनाचे एक लोकप्रिय रूप होते.

• चॉकलेटचा अनोखा इतिहास
• सोन्यापेक्षाही मौल्यवान
• दैनंदिन व्यवहाराचे साधन

Ancient Maya and Aztec cocoa beans money : आजच्या काळात आपण कोको किंवा चॉकलेटचा (Chocolate) वापर केवळ जिभेचे चोचले पुरवण्यासाठी किंवा कोणाला तरी भेट देण्यासाठी करतो. पण मानवी इतिहासात एक काळ असा होता, जेव्हा कोको बीन्स तुमच्या बँक बॅलन्सचे प्रतीक होत्या. हो, हे वाचायला जरी अजब वाटत असले तरी सत्य आहे. प्राचीन माया (Maya) आणि अझ्टेक (Aztec) संस्कृतींमध्ये कोको बीन्सचा वापर अधिकृत चलन म्हणून केला जात असे. चला तर मग जाणून घेऊया, या ‘गोड’ चलनामागचा रंजक इतिहास.

देवांची पवित्र देणगी: का मिळाले इतके महत्त्व?

प्राचीन मेसोअमेरिकन लोकांसाठी कोको हे केवळ एक फळ नव्हते. त्यांच्या धार्मिक समजुतींनुसार, देव ‘क्वेत्झालकोटल’ (Quetzalcoatl) यांनी मानवजातीला कोकोची वनस्पती भेट दिली होती. यामुळे कोकोला ‘देवांचे अन्न’ (Theobroma Cacao) म्हटले जाई. ज्या वस्तूचा संबंध थेट देवाशी जोडला जातो, तिचे मूल्य समाजात आपोआप वाढते. विधी, राजघराण्यातील विवाह आणि धार्मिक समारंभांमध्ये कोकोचे पेय पिणे हे प्रतिष्ठेचे लक्षण मानले जाई. याच आध्यात्मिक महत्त्वामुळे कोकोला चलनाचा दर्जा प्राप्त झाला.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : EL Mencho: ड्रग्ज, 8,400 कोटींची संपत्ती अन् ‘क्रूर’ साम्राज्य; माफियाच्या श्रीमंतीची ‘अशी’ गुपिते जी वाचून पायाखालची जमीनच सरकेल

दुर्मिळता आणि भौगोलिक मर्यादा

कोणत्याही वस्तूचे मूल्य त्याच्या उपलब्धतेवर अवलंबून असते. कोकोची झाडे सर्वत्र उगवत नाहीत. त्यांना विशिष्ट उष्णकटिबंधीय हवामान, भरपूर पाऊस आणि सावलीची गरज असते. मेसोअमेरिकेच्या मर्यादित भागातच कोकोचे उत्पादन होत असे. मागणी प्रचंड आणि पुरवठा कमी, या आर्थिक समीकरणामुळे कोको बीन्स अत्यंत मौल्यवान बनल्या. ज्यांच्याकडे कोकोच्या बागा होत्या, ते त्या काळातील सर्वात श्रीमंत लोक मानले जात असत.

व्यावहारिक आणि टिकाऊ चलन

कोको बीन्स चलन म्हणून वापरण्यामागे काही व्यावहारिक कारणेही होती. या बीन्स वाळवल्यानंतर अनेक वर्षे खराब न होता टिकू शकत होत्या. त्या वजनाला हलक्या होत्या, एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी नेणे सोपे होते आणि त्यांची मोजणी करणेही सोयीचे होते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हे चलन नष्ट करणे कठीण होते आणि ते थेट उपभोग्य (Consumable) होते. म्हणजे, जर तुमच्याकडे कोको बीन्स असतील तर तुम्ही त्या खर्च करू शकत होता किंवा त्याचे पेय बनवून पिऊ शकत होता.

See more

‘In cultures across #Mesoamerica cacao was not only intimately associated with women but also with marriage and betrothal agreements… Codex Tonindeye shows foaming chocolate being given by Lady 13-Snake to her groom, ruler 8-Deer, to bind their wedding in 1501′ #carolinepennock pic.twitter.com/NfgwPHlEpk — Mexicolore (@Mexicolore) June 5, 2024

credit – social media and Twitter

बाजारातील दर: एका सशाची किंमत किती?

या प्राचीन संस्कृतींमध्ये कोको बीन्सचा वापर दैनंदिन जीवनातील प्रत्येक व्यवहारासाठी केला जाई. जुन्या ऐतिहासिक नोंदींनुसार, त्या काळातील बाजारातील भाव काहीसे असे होते:

• एक लहान भोपळा: ४ कोको बीन्स
• एक ससा: १० कोको बीन्स
• एक टर्की (पक्षी): १०० कोको बीन्स
• मजुराची दिवसाची मजुरी: १० ते २० कोको बीन्स

इतकेच नाही तर माया शासक आपल्या प्रजेकडून ‘कर’ (Tax) म्हणून कोको बीन्स वसूल करत असत. या बीन्सचा साठा राजकोषात केला जाई, ज्याचा वापर युद्धाच्या वेळी किंवा मोठ्या व्यापारासाठी केला जात असे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pak-Afghan War : भारताने पाकिस्तानला सुनावलं अन् तालिबाननेही उपसली हत्यारं; ‘त्या’ एका व्हिडिओने सीमेवर रणकंदन

निसर्ग आणि अर्थकारणाचे सुंदर मिश्रण

कोको बीन्सचा हा प्रवास आपल्याला शिकवतो की मानवी संस्कृतीने नेहमीच निसर्गातील मौल्यवान गोष्टींना आपल्या अर्थव्यवस्थेचा आधार बनवले आहे. आज जरी आपण डिजिटल चलनाच्या जगात जगत असलो, तरी एकेकाळी निसर्गाच्या कुशीत उगवणारे हे छोटेसे बी जगाचे नशीब ठरवत होते. प्राचीन काळातील हे ‘चॉकलेट चलन’ आजही इतिहासकारांसाठी आणि अर्थशास्त्रज्ञांसाठी कुतूहलाचा विषय आहे.