मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
दक्षिण आफ्रिकेतील (South Africa) झिम्बाब्वे (Zimbabwe) देश अनेक वर्षांपासून अत्यंत गरिबी आणि बेरोजगारीशी (Unemployment) झुंज देत आहे. देशातील सुमारे ९० टक्के लोकसंख्या (Population) बेरोजगार आहे. निराश होऊन तरुणांना लाच (Bribe) म्हणून काही पैसे देऊन खालच्या दर्जाच्या नोकऱ्या कराव्या लागतात. मात्र मुलींच्या अडचणी अधिक आहेत कारण नोकरी मिळवण्यासाठी त्यांना आधी नोकरदारांशी शारीरिक संबंध (Physical Relation) ठेवावे लागतात, त्यामुळे अनेक मुली एड्ससारख्या (AIDS) गंभीर आजाराच्या बळी ठरत आहेत.
नोर्मन चिसुंगा हा त्या काही तरुणांपैकी एक आहे ज्याने फेब्रुवारी २०१९ मध्ये नोकरीच्या शोधात राजधानी हरारे येथे आपल्या मामाकडे जाण्यासाठी आपले गाव सोडले. त्याला नोकरीची नितांत गरज होती. त्याचे काका राजधानीच्या सर्वाधिक लोकसंख्येच्या शहरात, म्बरे येथे व्यापारी म्हणून काम करतात.
[read_also content=”झूमकारच्या कार-शेअरिंग मंचावर २०,००० कार्सचा समावेश https://www.navarashtra.com/automobile/20000-cars-on-zoom-cars-car-sharing-platform-nrvb-288584.html”]
२४ वर्षीय चिसुंगाने अलजझीराशी संवाद साधताना सांगितले की, २०१७ मध्ये त्याने हायस्कूल डिप्लोमा केला. तो म्हणाला, ‘मला कुठलीही नोकरी करायची होती पण कुठेही नोकरी नव्हती.’
चिसुंगाप्रमाणेच झिम्बाब्वेतील प्रत्येक तरुण नोकरीच्या शोधात आहे, पण कोणालाच काम मिळत नाही. देशातील १ कोटी ४० लाख लोकांपैकी बहुतेक लोक कोणत्या ना कोणत्या असंघटित क्षेत्रात उदरनिर्वाहासाठी काम करतात कारण लोकांना देशात कोणतीही नोकरी मिळत नाही.
इथे, चिसुंगा नशीबवान होता की त्याला हरारेला पोहोचल्यानंतर काही आठवड्यांनी नोकरी मिळाली. त्याच्या काकांनी त्याला स्थानिक खत कंपनीत नोकरी मिळवून दिली. मात्र या कामासाठी त्याला लाच म्हणून काही पैसे द्यावे लागले. त्यांना नोकरीची गरज होती, म्हणून मालकाला पैसे द्यावे लागले. “मला माझ्या गावात परत जायचे नव्हते,” चिसुंगा सांगतो.
चिसुंगाला सहा महिन्यांच्या कंत्राटी नोकरीसाठी $१०० लाच देण्यास सांगण्यात आले. पण त्याच्याकडे इतके पैसे नव्हते, म्हणून आधी त्याने सहा आठवड्यांच्या नोकरीसाठी ३० अमेरिकन डॉलर (१२ हजार झिम्बाब्वे डॉलर) दिले.
एका वर्षाच्या नोकरीसाठी खत कंपनीला लाच दिली. कंपनीत तो ५० किलो वजनाचे खत पाठीवर घेऊन योग्य ठिकाणी ठेवतो.
[read_also content=”जिओ-बीपी, एमजी मोटर आणि कॅस्‍ट्रॉलमध्ये भागीदारी; भारतामध्ये इलेक्ट्रिक वाहतुकीच्या वाढीसाठी आले एकत्र https://www.navarashtra.com/business/jio-bp-mg-motor-and-castrol-come-together-to-promote-electric-transport-in-india-ntvb-288364.html”]
अल जझीराने अनेक झिम्बाब्वेतल्या तरुणांच्या मुलाखती घेतल्या, ज्यात लोकांनी सांगितले की त्यांनी एकतर नियोक्त्याला सर्वात खालच्या स्तरावरील नोकऱ्यांसाठी पैसे दिले आहेत किंवा जबरदस्तीने शारीरिक संबंध ठेवले आहेत.
२४ वर्षीय ब्युटी थेरपिस्ट तायाना कुतेउरा, जी आता राजधानी हरारे येथील एका दुकानात काम करते, त्यांनी अलजझीराला सांगितले: “मला सुपरमार्केटमध्ये नोकरी हवी होती. या कामासाठी व्यवस्थापक ५० अमेरिकन डॉलर्सची मागणी करत होता. त्यावेळी माझ्याकडे पैसे नव्हते पण मला नोकरीची नितांत गरज होती.
कुतुरा सारख्या तरुणींना अनेकदा नोकरदार पुरुष त्या बदल्यात शारीरिक संबंध ठेवण्यास सांगतात. कुतुरा तिचा अनुभव सांगतात, ‘मला नोकरीसाठी आणखी एका अशाच परिस्थितीचा सामना करावा लागला. एकदा मला कॅन्टीन हाताळण्याचे काम मिळाले पण मी तिथे मालकासोबत शारीरिक संबंध ठेवले तरच मला काम मिळेल असे सांगण्यात आले. मी ते काम घेतले नाही.’
कुतुरा पुढे म्हणाली, ‘मी एका मुलीला ओळखते जिला नोकरीच्या शोधात HIV ची लागण झाली. नव्याने उघडलेल्या सुपरमार्केटच्या मालकाने तिला शारीरिक संबंधांच्या बदल्यात नोकरीची ऑफर दिली होती. तिने होकार दिला आणि नोकरी पत्करली. नोकरीच्या पैशातून तिने एक कार घेतली आणि काही काळानंतर ती सुपरमार्केटची मॅनेजर झाली. पण आता ती एचआयव्ही पॉझिटिव्ह आहे.
झिम्बाब्वे गंभीर आर्थिक संकटात सापडला आहे. तेथे महागाई शिगेला पोहोचली आहे आणि देशाला अनेक जीवनावश्यक वस्तूंची आयात करता येत नाही. देशाचे उत्पादनही कमी आहे आणि परकीय चलनाचा साठाही रिता झाला आहे. २००९ मध्ये, देशाने महागाई नियंत्रित करण्यासाठी अमेरिकन डॉलर स्वीकारला होता, परंतु त्याच्या असमाधानकारक परिणामांमुळे, २०१९ मध्ये झिम्बाब्वे डॉलर पुन्हा स्वीकारण्यात आला. एप्रिल महिन्यात महागाई १०० टक्क्यांच्या आसपास होती.
झिम्बाब्वेमध्ये बेरोजगारीमुळे हताश झालेल्या लोकांचा फायदा घेण्यासाठी एक लाट सुरू झाली आहे. कंपन्यांमध्ये काम करणारे व्यवस्थापक किंवा उच्च पदावरील लोक लाच आणि देहबोलीच्या बदल्यात लोकांना नोकऱ्या देत आहेत आणि भरपूर पैसा कमावत आहेत.
बंगा नावाचा दलाल एका खत कंपनीच्या व्यवस्थापकाकडे अशाच प्रकारे काम करतो. त्याचे एजंट आहेत जे वेगवेगळ्या ठिकाणी ग्राहक शोधतात आणि नोकरी शोधणाऱ्यांकडून लाच घेतात आणि त्यांना मॅनेजरपर्यंत पोहोचवतात. हे एजंट लोकांकडून ३० किंवा १०० अमेरिकन डॉलर्सपर्यंत लाच घेतात.
झिम्बाब्वेच्या श्रम आणि आर्थिक विकास संशोधन संस्थेचे संस्थापक संचालक गॉडफ्रे कानयेन्झ म्हणाले: “१९९७- मध्ये किंवा त्यानंतर जन्मलेल्या मुलांनी कधीही सामान्य आर्थिक परिस्थिती अनुभवली नाही, तरीही त्यांची स्वतःची स्वप्ने आहेत.” नोकऱ्यांचा अभाव, गरिबी, भ्रष्टाचार पाहून लोक वैतागून नोकरीसाठी लाच देतात.
चिसुंगा म्हणतो, ‘जर मी नोकरीसाठी लाच दिली नसती तर मला ती कधीच मिळाली नसती. माझ्या वयातील काही सोबती अजूनही नोकरीच्या शोधात आहेत.
