मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
गणेशमूर्तीच्या सोंडेची दिशा काय सांगते? उजव्या सोंडेच्या बाप्पाच्या पूजेत का पाळतात कडक नियम?
गणपतीच्या स्वतःच्या दृष्टीने डाव्या बाजूला वळलेली सोंड असलेली मूर्ती घरगुती पूजेसाठी सर्वसाधारणपणे प्रचलित आहे. काही धार्मिक मान्यतांमध्ये ही दिशा इडा किंवा चंद्रनाडीशी जोडली जाते. चंद्रनाडीला शीतलता, शांतता आणि सौम्यतेचे प्रतीक मानण्याची परंपरा आहे. त्यामुळे डाव्या सोंडेचा गणपती सुख-शांती, समृद्धी आणि कौटुंबिक कल्याणाशी जोडला जातो. मात्र या गोष्टी श्रद्धा आणि धार्मिक प्रतीकात्मकतेचा भाग आहेत.
बाप्पाच्या स्वतःच्या उजव्या बाजूला वळलेली सोंड असलेल्या गणपतीला काही परंपरांमध्ये दक्षिणाभिमुखी किंवा दक्षिणावर्ती गणपती असे मानले जाते. ही दिशा पिंगला किंवा सूर्यनाडीशी जोडली जाते. सूर्याला ऊर्जा, तेज आणि सक्रियतेचे प्रतीक मानले जाते. अशा गणपतीची पूजा करताना शुचिर्भूतता, विधी आणि नियमांचे अधिक काटेकोर पालन करण्याची प्रथा काही धार्मिक परंपरांमध्ये आहे. त्यामुळे घरात अशी मूर्ती स्थापन करण्यापूर्वी आपल्या कुटुंबाची परंपरा किंवा जाणकार पुरोहितांचा सल्ला घेण्याची पद्धतही आढळते.
गणपती बाप्पाची सोंड उजवी की डावी हे ठरवताना गणपतीच्या स्वतःच्या उजव्या-डाव्या बाजूचा विचार केला जातो, समोरून मूर्ती पाहणाऱ्या व्यक्तीच्या दिशेचा नाही. त्यामुळे फोटो किंवा मूर्ती पाहताना अनेकदा याबाबत गोंधळ होऊ शकतो.
काही गणेशमूर्तींमध्ये सोंड सुरुवातीला सरळ खाली येऊन नंतर किंचित वळलेली असते. आधुनिक मूर्तिकलेत अनेक प्रकारच्या सोंडेच्या रचना पाहायला मिळतात. प्रत्येक रचनेला एकच सार्वत्रिक धार्मिक अर्थ आहे असे मानणे योग्य ठरणार नाही.
घरगुती गणेशपूजेसाठी डाव्या सोंडेची मूर्ती अधिक प्रचलित असल्याचे दिसते. मात्र गणेशमूर्ती निवडताना केवळ सोंडेच्या दिशेपेक्षा आपल्या घरातील परंपरा, श्रद्धा आणि पूजापद्धतीला प्राधान्य देता येईल.
गणेशोत्सवात मूर्तीची स्थापना करताना मनोभावे पूजा करणे, स्वच्छता राखणे आणि पर्यावरणपूरक पद्धतीने उत्सव साजरा करणे यालाही महत्त्व देता येते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
