फोटो सौजन्य- फेसबुक
शारदीय नवरात्री हा हिंदू धर्मातील महत्त्वाचा सण मानला जातो. या नऊ दिवसांमध्ये देवी दुर्गेच्या नऊ रूपांची म्हणजेच नवदुर्गांची पूजा केली जाते. नवरात्रीच्या काळात उपवास, पूजा, मंत्रजप, ध्यान, सात्त्विक आहार आणि जागरण अशा विविध धार्मिक परंपरा पाळल्या जातात. या प्रथा श्रद्धेशी जोडलेल्या असल्या तरी त्यातील काही गोष्टींकडे आरोग्य, दिनचर्या आणि मानसिक स्वास्थ्याच्या दृष्टीनेही पाहता येते. जाणून घेऊया नवदुर्गांच्या पूजेची पद्धत आणि तिच्यामागील धार्मिक तसेच वैज्ञानिक दृष्टिकोन.
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घरातील देवघर किंवा पूजा करण्याची जागा स्वच्छ करून घटस्थापना केली जाते. कलशाची स्थापना करून त्यामध्ये पाणी, सुपारी, नाणे आणि इतर पूजासाहित्य ठेवले जाते. कलशावर नारळ आणि आंब्याची पाने ठेवण्याची परंपरा आहे. यानंतर नऊ दिवस देवीच्या वेगवेगळ्या रूपांची पूजा केली जाते. देवीसमोर दिवा लावून फुले, अक्षता, कुंकू, हळद, नैवेद्य आणि फळे अर्पण केली जातात. आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेनुसार देवीची आरती, मंत्रजप आणि स्तोत्रपठण केले जाते. पूजेसाठी स्वच्छता राखणे, सात्त्विक वातावरण ठेवणे आणि श्रद्धेने उपासना करणे याला विशेष महत्त्व दिले जाते.
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी माता शैलपुत्रीची पूजा केली जाते. हिमालयाची कन्या म्हणून देवीला शैलपुत्री म्हटले जाते. देवीचे हे रूप स्थैर्य आणि शक्तीचे प्रतीक मानले जाते. पहिल्या दिवशी देवीला फुले, फळे आणि नैवेद्य अर्पण करून आरती केली जाते. नवरात्रीच्या सुरुवातीला संकल्प केला जातो.
दुसऱ्या दिवशी माता ब्रह्मचारिणीची पूजा केली जाते. तपस्या, संयम आणि साधनेचे प्रतीक म्हणून देवीचे हे रूप मानले जाते. या दिवशी मंत्रजप आणि ध्यान करण्याला महत्त्व दिले जाते. धार्मिक दृष्टिकोनातून संयम आणि आत्मशक्ती वाढवण्याचा संदेश या पूजेतून मिळतो.
तिसऱ्या दिवशी माता चंद्रघंटेची पूजा केली जाते. देवीचे हे रूप शौर्य आणि संरक्षणाचे प्रतीक मानले जाते. या दिवशी देवीला फुले आणि नैवेद्य अर्पण करून आरती केली जाते. मंत्रोच्चार आणि ध्यानामुळे मन एकाग्र करण्यास मदत होऊ शकते.
चौथ्या दिवशी माता कूष्मांडाची पूजा केली जाते. धार्मिक कथांमध्ये देवीला सृष्टीच्या आदिशक्तीचे स्वरूप मानले जाते. या दिवशी देवीला फळे, नैवेद्य आणि पूजासाहित्य अर्पण केले जाते. सात्त्विक आहार आणि नियमित दिनचर्येमुळे शरीराला विश्रांती मिळण्यास मदत होऊ शकते.
पाचव्या दिवशी स्कंदमातेची पूजा केली जाते. भगवान कार्तिकेय म्हणजेच स्कंद यांना मांडीवर धारण करणाऱ्या देवीचे हे रूप मातृत्व आणि करुणेचे प्रतीक मानले जाते. कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी देवीची आराधना केली जाते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
सहाव्या दिवशी माता कात्यायनीची पूजा केली जाते. देवीचे हे रूप शक्ती आणि विजयाचे प्रतीक मानले जाते. या दिवशी देवीची आरती, मंत्रजप आणि ध्यान केले जाते. भक्तीच्या माध्यमातून आत्मविश्वास आणि सकारात्मक विचार वाढवण्याचा प्रयत्न केला जातो.
सातव्या दिवशी माता कालरात्रीची पूजा केली जाते. देवीचे हे उग्र रूप नकारात्मक शक्तींचा नाश करणारे मानले जाते. या दिवशी देवीसमोर दिवा लावून मंत्रजप आणि आरती केली जाते. धार्मिक दृष्टिकोनातून भीतीवर मात करण्याचा आणि अंतर्गत शक्ती जागृत करण्याचा संदेश या पूजेतून घेतला जातो.
अष्टमीच्या दिवशी माता महागौरीची पूजा केली जाते. देवीचे हे रूप पवित्रता, शांतता आणि करुणेचे प्रतीक मानले जाते. अनेक कुटुंबांमध्ये अष्टमी किंवा नवमीला कन्या पूजन करण्याची परंपरा आहे. मात्र ही पद्धत प्रदेश आणि कुटुंबाच्या परंपरेनुसार बदलू शकते.
नवरात्रीच्या नवव्या दिवशी माता सिद्धिदात्रीची पूजा केली जाते. देवी भक्तांना सिद्धी आणि आध्यात्मिक प्रगती प्रदान करते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. नवव्या दिवशी विशेष पूजा, आरती आणि मंत्रजप करून नवरात्र व्रताची सांगता केली जाते.
धार्मिक श्रद्धेनुसार नवरात्रीमध्ये देवीच्या नऊ रूपांची पूजा म्हणजे आदिशक्तीच्या विविध स्वरूपांची आराधना होय. या काळात शक्तीची उपासना करून मनातील नकारात्मक विचार दूर करण्याचा आणि सकारात्मकतेकडे वाटचाल करण्याचा संदेश दिला जातो. नवरात्रीच्या काळात उपवास, मंत्रजप, ध्यान, पूजा आणि सात्त्विक आहार यांना महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे हा काळ आत्मचिंतन, संयम आणि भक्तीसाठी महत्त्वाचा मानला जातो.
नवरात्रीच्या धार्मिक प्रथांना थेट वैज्ञानिक उपचार किंवा रोगप्रतिबंधक पद्धत मानता येत नाही. मात्र काही प्रथांचा आरोग्य आणि मानसिक स्वास्थ्याशी अप्रत्यक्ष संबंध असू शकतो.
उपवासाच्या काळात अनेक जण तळलेले, अतितिखट आणि जड पदार्थ टाळून फळे, दूध, कंदमुळे किंवा हलका आहार घेतात. त्यामुळे नेहमीच्या आहारापेक्षा आहाराचे प्रमाण आणि स्वरूप बदलते. मात्र उपवास प्रत्येक व्यक्तीसाठी योग्य असेलच असे नाही.
मंत्रजप, ध्यान आणि प्रार्थनेमुळे मन शांत ठेवण्यास आणि एकाग्रता वाढवण्यास मदत होऊ शकते. नियमित पूजा ही रोजच्या दिनचर्येत एक ठराविक वेळ देण्याचे माध्यम ठरू शकते.
तसेच घराची स्वच्छता, पूजा करण्यापूर्वी स्नान करणे, स्वच्छ कपडे घालणे आणि पूजास्थान स्वच्छ ठेवणे या सवयी वैयक्तिक स्वच्छतेला प्रोत्साहन देतात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
.png "Videos"){kind=small}
