नेपाळच्या आंदोलनाचे दृश्य कोणी विसरणार नाही; सोशल मीडियाचा वाढत्याचे प्रभावाचे चित्र धक्कादायक

८ सप्टेंबर रोजी नेपाळमध्ये गेंजी चळवळ इतक्या जोरात सुरू झाली की ती अरब स्प्रिंगची आठवण करून देणारी होती. पण अवघ्या २४ तासांत ही चळवळ एका भयानक दुःस्वप्नात रूपांतरित होईल.

गेल्या पंधरा दिवसांत, संपूर्ण जगाने नेपाळ आगीमध्ये होरपळ्याचे भयानक दृश्य पाहिले आहेत ज्यांनी सोशल मीडियाच्या पलीकडे जाऊन संपूर्ण जगाला हादरवून टाकले आहे. ८ सप्टेंबर रोजी नेपाळमध्ये जेन जी चळवळ इतक्या वेगाने सुरू झाली की ती अरब स्प्रिंगची आठवण करून देणारी होती. पण कोणीही कल्पना केली नव्हती की ही चळवळ अवघ्या २४ तासांत एका भयानक दुःस्वप्नात रूपांतरित होईल.

नेपाळ पोलिसांनी ८ नेपाळी तरुणांच्या हत्येनंतर, हे जेन जी चळवळ इतकी भडकली की काही क्षणातच नेपाळची संसद, नेपाळचे सर्वोच्च न्यायालय आणि नेपाळचे सचिवालय, म्हणजेच संपूर्ण कार्यकारी आणि न्यायपालिका जळून खाक झाली. इतकेच नाही तर कोणत्याही मंत्रालयात कोणताही रेकॉर्ड शिल्लक राहिला नाही, सर्वकाही जाळून टाकण्यात आले. ही जाळपोळ केवळ काठमांडूपुरती मर्यादित नव्हती, तर काही क्षणातच संपूर्ण देशात २३ न्यायालयांसह हजारो औद्योगिक आणि व्यावसायिक प्रतिष्ठानेही जळून खाक झाली. नेपाळमधील सर्व शहरांच्या नगरपालिका जाळून टाकण्यात आल्या. सर्वांची प्रशासकीय कार्यालये जाळून खाक झाली. जगातील कोणत्याही लोकशाही देशात अशी भयानक चळवळ पाहिली गेली नव्हती.

राजकीय बातम्या वाचण्यासाठी क्लिक करा

या उन्मादी विनाशाचा फायदा कोणाला होतो?

सोशल मीडियाच्या व्यासपीठावरून उत्स्फूर्तपणे वाढलेल्या राजकीय चळवळीने नेपाळला केवळ ३६ तासांच्या उन्मादी विनाशात इतके नुकसान केले आहे जितके आजपर्यंतच्या सर्व नैसर्गिक आपत्तींनी केले आहे. नेपाळमध्ये आधीच उद्योग, व्यवसाय आणि उद्योगपतींची मोठी कमतरता आहे. त्याशिवाय, नेपाळचे एकमेव अब्जाधीश उद्योगपती विनोद चौधरी यांचे संपूर्ण साम्राज्य आगीत जळून खाक झाले, तर चौधरी यांच्या विविध उद्योग आणि संस्थांमध्ये ५४ हजार नेपाळी थेट रोजगार करत होते आणि लाखो अप्रत्यक्षपणे रोजगार देत होते.

नेपाळमधील ३० टक्क्यांहून अधिक मोठी आणि मध्यम हॉटेल्सही जळून खाक झाली. हेरिटेज इन्स्टिट्यूट अंतर्गत येणारे नेपाळचे सचिवालय ‘सिंह दरबार’ देखील जळून खाक झाले. आता आग थंड झाली आहे आणि माजी मुख्य न्यायाधीश सुशीला कार्की यांनी अंतरिम पंतप्रधानपदाची सूत्रे हाती घेतली आहेत, त्यामुळे सर्व कागदपत्रे का जाळण्यात आली याची चौकशी व्हायला हवी? सुरुवातीच्या अंदाजानुसार सुमारे ३० अब्ज डॉलर्स किमतीच्या मालमत्तेच्या नाशाचा फायदा कोणाला झाला?

नवराष्ट्र विशेष लेख वाचण्यासाठी क्लिक करा

हे राजकीय पक्षांचे षडयंत्र आहे का?

संपूर्ण देशातील तरुण भ्रष्टाचाराविरुद्ध उत्स्फूर्तपणे संतापले आहेत, भ्रष्टाचाराचे सर्व कागदपत्रे जाळून राख करून काय मिळणार आहे? हे त्याच पारंपारिक पक्षांचे षड्यंत्र नाही का ज्यांच्याविरुद्ध जनरल जी रस्त्यावर उतरले होते आणि सार्वजनिक ठिकाणी, त्यांच्या घरात आणि अगदी रस्त्यावर त्यांचा पाठलाग आणि मारहाण करण्यात आली होती? परिस्थितीची नाजूकता पाहून, पारंपारिक राजकीय पक्षांनी त्यांचा भ्रष्टाचार लपवण्यासाठी जनरल जी लोकांच्या खांद्यावर बंदुका ठेवून विनाशाचे हे दृश्य निर्माण केले का? या भयानक जाळपोळीनंतर २४ तासांनंतरही, जनरल जी तरुण नेपाळच्या महत्त्वाच्या मालमत्तेला आग लावल्याचे वारंवार नाकारत आहेत.

एकेकाळी जीवनशैलीचे व्यासपीठ असलेले सोशल मीडिया गेल्या दीड दशकात हळूहळू राजकीय क्षेत्रात कसे बदलले आहे. २०२२ मध्ये, श्रीलंकेच्या आर्थिक संकटादरम्यान, सोशल मीडियाद्वारे लोकांच्या भावना भडकल्या आणि राष्ट्रपती गोटाबाया राजपक्षे यांना त्यांच्या राजवाड्यातून पळून जाण्यास भाग पाडले गेले. ‘हॅशटॅग मी टू’ मोहिमेने केवळ हॉलिवूडच नव्हे तर संपूर्ण जगाच्या मनोरंजन उद्योगाला हादरवून टाकले होते तेव्हाची ‘मी टू’ चळवळ आठवते का?

लेख: लोकमित्र गौतम

 

याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे