Mahatma Gandhi Jayanti: ‘पोरबंदर ते साबरमती…’ महात्मा गांधींच्या आयुष्यातील ‘या’ 5 महत्त्वाच्या घटना ज्यांनी इतिहास बदलला

Mahatma Gandhi Jayanti : मोहनदास करमचंद गांधी यांचा जन्म २ ऑक्टोबर १८६९ रोजी गुजरातमधील पोरबंदर येथे झाला. ते महात्मा गांधी आणि राष्ट्रपिता म्हणून ओळखले जातात. सत्य आणि अहिंसेच्या मार्गाचे अनुसरण करून गांधीजींनी भारताच्या स्वातंत्र्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

• २ ऑक्टोबरचा ऐतिहासिक वारसा
• सत्य आणि अहिंसेचे जनआंदोलन
• जागतिक शांततेचे प्रतीक

भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याचा इतिहास जेव्हा जेव्हा लिहिला जाईल, तेव्हा राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांचे नाव सर्वात अग्रस्थानी सुवर्णअक्षरांनी कोरलेले दिसेल. २ ऑक्टोबर १८६९ रोजी गुजरातमधील पोरबंदर या किनारपट्टीवरील छोट्याशा शहरात जन्मलेले मोहनदास करमचंद गांधी पुढे जाऊन केवळ एका देशाचे राष्ट्रीय नेते बनले नाहीत, तर संपूर्ण मानवजातीला शांतता आणि नैतिकतेची नवी दिशा दाखवणारे ‘महात्मा’ ठरले. आजच्या डिजिटल आणि वेगवान युगात जिथे जगभरात हिंसा आणि तणावाचे वातावरण पाहायला मिळते, तिथे गांधीजींचे विचार अधिक प्रासंगिक आणि मोलाचे वाटतात.(Mahatma Gandhi Jayanti)

गांधीजींचे सुरुवातीचे शिक्षण भारतात झाले आणि त्यानंतर त्यांनी लंडनमध्ये जाऊन कायद्याचे शिक्षण घेतले. वकिलीच्या निमित्ताने ते दक्षिण आफ्रिकेत गेले असताना तिथे त्यांना वर्णद्वेषाचा अत्यंत वाईट अनुभव आला. रेल्वेच्या पहिल्या वर्गाचे तिकीट असूनही त्यांना केवळ त्यांच्या त्वचेच्या रंगावरून गाडीतून बाहेर फेकून देण्यात आले होते. ही घटना गांधीजींच्या आयुष्याला कलाटणी देणारी ठरली. त्यांनी दक्षिण आफ्रिकेतच अन्यायाविरोधात आवाज उठवला आणि तिथे पहिल्यांदा ‘सत्याग्रह’ या अहिंसक शस्त्राचा यशस्वी प्रयोग केला.

भारतात पुनरागमन आणि स्वातंत्र्यलढ्याचे नेतृत्व

१९१५ मध्ये भारतात परतल्यानंतर गांधीजींनी संपूर्ण देशाचा दौरा केला आणि भारतीय जनतेची खरी गरिबी, दुःख आणि ब्रिटीश राजवटीचे अत्याचार जवळून पाहिले. त्यांनी गोपाळ कृष्ण गोखले यांना आपले राजकीय गुरू मानले आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या माध्यमातून स्वातंत्र्यलढ्यात सक्रिय सहभाग घेतला. चंपारण आणि खेडा येथील शेतकरी आंदोलनांपासून त्यांनी भारतातील आपल्या सत्याग्रहाची सुरुवात केली.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PTI Long March: 4 ऑक्टोबरला पाकिस्तानात मोठ्या गृहयुद्धाचा इशारा; इम्रान खान यांचा पक्ष अन् शहबाज सरकार आमनेसामने

गांधीजींनी ब्रिटीश सरकारविरोधात उभारलेली जनआंदोलने ही केवळ राजकीय लढा नव्हती, तर ती भारतीय समाजाला एकत्र आणणारी एक सांस्कृतिक आणि सामाजिक चळवळ होती. १९२० मधील ‘असहकार आंदोलन’, १९३० मधील प्रसिद्ध ‘दांडी मार्च’ (मिठाचा सत्याग्रह) आणि १९४२ मधील ‘भारत छोडो आंदोलन’ या प्रमुख आंदोलनांनी ब्रिटीश सत्तेचा पाया मुळापासून हादरवून टाकला. गांधीजींच्या एका हाकेवर कोट्यवधी भारतीय रस्त्यावर उतरले आणि त्यांनी अहिंसेच्या मार्गाने स्वातंत्र्याची मागणी केली.

सत्य, अहिंसा आणि साधी राहणी

महात्मा गांधी यांच्या जीवनशैलीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची साधेपणा आणि उच्च विचारांची जोड. त्यांनी सूत कातण्यासाठी चरख्याचा वापर केला, जो पुढे जाऊन भारतीय स्वावलंबन आणि स्वदेशी चळवळीचे प्रतीक बनला. साबरमती आश्रमाची स्थापना करून त्यांनी श्रमप्रतिष्ठा, स्वच्छता आणि सर्वधर्मसमभावाचा संदेश दिला.

गांधीजींच्या मते, “माझे जीवन हाच माझा संदेश आहे.” त्यांनी स्वतःच्या आयुष्यात लागू न केलेले कोणतेही तत्त्व दुसऱ्याला सांगितले नाही. सत्य आणि अहिंसा या दोन गोष्टींना त्यांनी आपल्या आयुष्याचे दोन डोळे मानले. त्यांच्या या विचारांनी केवळ भारतालाच नव्हे, तर मार्टिन ल्युथर किंग ज्युनिअर, नेल्सन मंडेला यांसारख्या अनेक जागतिक नेत्यांना अन्यायाविरोधात लढण्याची प्रेरणा दिली.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Space War : शत्रूचे उपग्रह होणार ठप्प! ब्रिटनने स्थापन केले ‘No. 3 Space Effects Squadron; भारतावरही होणार परिणाम

मानवतेसाठी एक अमर आदर्श

२ ऑक्टोबर हा दिवस संपूर्ण जगात ‘आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिन’ (International Day of Non-Violence) म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की मोठे युद्ध किंवा हिंसाचार न करताही केवळ नैतिक शक्ती आणि आत्मविश्वासाच्या जोरावर जगातील सर्वात मोठ्या सत्तेला नमवता येते. गांधीजींचे विचार केवळ इतिहासाच्या पानांपुरते मर्यादित नसून ते आजच्या तरुण पिढीसाठी उत्तम जीवन जगण्याचे शास्त्र आहेत.