मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
सौजन्य: istock
वॉशिंग्टन : आपण लहानपणापासूनच ऐकत आलो आहे की झाडे ऑक्सिजन देतात. आणि मानवाला जगण्यासाठी ऑक्सिजन हा वायू सर्वात महत्त्वाचा आहे.
झाडांमुळेच हवा स्वच्छ राहते. आणि वातावरणात प्रदूषण देखील कमी होते. परंतु नुकतेच अमेरिकेत एक संशोधन करण्यात आले आहे. ज्यामध्ये असे समोर आले की झाडेसुद्धा बनत आहेत प्रदूषणाचे कारण. अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यातील सर्वात मोठे शहर असलेल्या लॉस एंजेलिसमध्ये हे संशोधन करण्यात आले आहे. याचे कारण या शहरात वायूप्रदूषण खूप जास्त प्रमाणावर होते. येथील प्रदूषण कमी करण्यासाठी वाहनांची ये जा देखील कमी केली. आणि इतरही अनेक प्रयत्न केले. मात्र, त्यानंतरही जेव्हा प्रदूषणात फारसा फरक पडला नाही, तेव्हा शास्त्रज्ञांनी एक संशोधन केले. या संशोधनात झाडांमुळेही प्रदूषण होत असल्याचे आढळून आले.
या संशोधनानुसार, झाडांमध्ये आढळणारे टेरपेनॉइड्स अनेक प्रकारच्या रसायनांनी बनलेले असतात. हे इतर प्रदूषकांसोबत एकत्र करून ते आणखी हानिकारक बनतात. पर्यावरणातील प्रदूषण कमी करण्यात झाडे महत्त्वाची भूमिका बजावतात हे आपण नेहमीच वाचत आलो आहोत. मात्र अमेरिकेत झालेल्या एका संशोधनात समोर आलेल्या गोष्टींनी जगाला धक्का बसला आहे. या संशोधनात झाडांमुळे वायू प्रदूषण होत असल्याचे समोर आले आहे.
झाडे प्रदूषण कसे पसरवत आहेत ?
हे अमेरिकेत करण्यात आलेले संशोधन सायन्स या जर्नलमध्येही प्रसिद्ध झाले आहे. त्यानुसार झाडांमध्ये आढळणारे टेरपेनॉइड्स अनेक प्रकारच्या रसायनांवर केंद्रित असतात. हे इतर प्रदूषकांसह एकत्रित केल्यावर ते हानिकारक बनू शकतात. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, झाडांमधील टेरपेनॉइड्स, ज्यांना वाष्पशील सेंद्रिय संयुगे (VOCs) देखील म्हणतात. हे वायू कण प्रदूषके तयार करून वायू प्रदूषणावर प्रतिक्रिया देतात. म्हणजेच हे हवेतील बाष्पात मिसळतात आणि यांच्यामुळेच वायू प्रदूषणाचा धोका निर्माण होत आहे. वाढते तापमान आणि दुष्काळामुळे येथील झाडे जास्त VOC उत्सर्जित करतात आणि या दोन्ही कारणांमुळे लॉस एंजेलिसमधील वायू प्रदूषणाची पातळी वाढत आहे.
कोणती झाडे जास्त धोकादायक आहेत हा मुद्दा २०२१ सालापासूनच आहे. जर्मनी, कॅलटेक, कोलोरॅडो आणि अमेरिकेच्या NOAA च्या संशोधकांनी VOCs म्हणजेच अस्थिर सेंद्रिय संयुगांचे प्रमाण मोजण्यासाठी अनेक दिवस लॉस एंजेलिसच्या आकाशात विमान उडवले आणि या संशोधनादरम्यान हे देखील आढळून आले की टेरपेनॉइड्स हे प्रदूषणाचा सर्वात मोठा स्रोत आहेत. मात्र, कोणत्या झाडांमुळे सर्वाधिक प्रदूषण होत आहे, हे शास्त्रज्ञांना कळू शकलेले नाही. या संशोधनानंतर शास्त्रज्ञांनी सांगितले की, झाडांच्या व्हीओसीमुळे प्रदूषण होत असले तरी झाडांशिवाय पृथ्वीवर जीवन शक्य नाही. त्यामुळे मानवाला झाडांद्वारे उत्सर्जित होणाऱ्या व्हीओसीऐवजी झाडांद्वारे उत्सर्जित होणाऱ्या व्हीओसीला रोखण्यावर भर द्यावा लागेल.
