खासगी अंतराळ क्षेत्रात भारताची मोठी भरारी! पंतप्रधान मोदींच्या हस्ते ‘Vikram-I रॉकेटचे अनावरण, जाणून घ्या क्षमता आणि वैशिष्ट्ये

India First Private Rocket Vikram-I: स्कायरूटचे इन्फिनिटी कॅम्पस आणि विक्रम-१ रॉकेट प्रक्षेपण आज झाले, जे भारताच्या खाजगी अवकाश क्षेत्रात एक मोठी क्रांती घडवून आणते.

• प्रक्षेपणाच्या जगात ‘विक्रम’ प्रस्थापित!
• पीएम मोदींनी ‘विक्रम-१’ रॉकेटचे अनावरण केले
• खासगी क्षेत्रासाठी हे मोठे यश

हैदराबाद: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी (PM Narendra Modi) यांनी गुरुवारी (२७ नोव्हेंबर) हैदराबाद (Hyderabad) येथे स्कायरूट एरोस्पेसच्या ‘इन्फिनिटी कॅम्पस’चे उद्घाटन केले. यावेळी त्यांनी कंपनीच्या पहिल्या ऑर्बिटल रॉकेट ‘विक्रम-१’ चे व्हर्च्युअली अनावरण केले. तीन वर्षांपूर्वी उद्योजकांसाठी खुले केलेल्या भारताच्या खासगी अंतराळ क्षेत्रासाठी हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे. यापूर्वी स्कायरूटने नोव्हेंबर २०२२ मध्ये भारताचे पहिले खासगी सब-ऑर्बिटल रॉकेट ‘विक्रम-एस’ यशस्वीरित्या प्रक्षेपित केले होते.

‘विश्‍वसनीयता, क्षमता आणि मूल्य’

यावेळी बोलताना पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, भारताचे अंतराळ क्षेत्र वेगाने बदलत आहे आणि देशाने ‘विश्वसनीयता, क्षमता आणि मूल्य’ या त्रिसूत्रीवर आपली ओळख निर्माण केली आहे. “युवा पिढीची नाविन्यता आणि जोखीम घेण्याची क्षमता नवीन उंची गाठत आहे. आगामी काळात भारत उपग्रह प्रक्षेपणामध्ये (Satellite Launching) जगाचे नेतृत्व करेल,” असा विश्वास पंतप्रधानांनी व्यक्त केला.

See more

Three years ago today, a beginning was made. The Prarambh of our journey to orbit and beyond. Mission Prarambh: The successful launch of India’s first privately developed rocket, Vikram-S. Now, history beckons again. The orbit calls Vikram-I. 🚀#Skyroot #VikramS #Vikram1 pic.twitter.com/94wZK6Spn8 — Skyroot Aerospace (@SkyrootA) November 18, 2025

संशोधनावर भर

त्यांनी ‘नॅशनल रिसर्च फाउंडेशन’, ‘वन नेशन, वन सब्सक्रिप्शन’ आणि ₹१ लाख कोटींच्या रिसर्च आणि इनोव्हेशन फंडासारख्या प्रयत्नांद्वारे तरुणांसाठी मोठे संधी निर्माण केल्या जात असल्याचे सांगितले. गेल्या सहा-सात वर्षांत अंतराळ क्षेत्राला अधिक खुले आणि नाविन्यपूर्ण बनवले गेले असून, भारताची क्षमता आता जगातील काही निवडक देशांच्या बरोबरीची आहे, असेही ते म्हणाले.

हे देखील वाचा: पुणे मेट्रोचा विस्तार होणार! केंद्राकडून ९,८५८ कोटींच्या खर्चाला मंजुरी; मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत झाले ४ महत्त्वाचे निर्णय

स्कायरूटचा नवा इन्फिनिटी कॅम्पस काय आहे?

• स्कायरूटचा नवा ‘इन्फिनिटी कॅम्पस’ सुमारे २ लाख चौरस फूट क्षेत्रात विस्तारलेला एक अत्याधुनिक केंद्र आहे.
• येथे रॉकेटचे डिझाइन, डेव्हलपमेंट, इंटिग्रेशन आणि चाचणी एकाच ठिकाणी केली जाऊ शकते.
• या सुविधेमुळे स्कायरूट कंपनी दरमहा एक ऑर्बिटल रॉकेट बनवण्याची क्षमता ठेवते.
• IIT चे माजी विद्यार्थी आणि इस्रोचे माजी वैज्ञानिक पवन चंदना आणि भरत डाका यांनी स्कायरूटची स्थापना केली आहे. ‘विक्रम-एस’च्या यशानंतर, श्रीहरिकोटा येथून रॉकेट प्रक्षेपित करणारा स्कायरूट हा भारतातील पहिला स्टार्टअप बनला.

विक्रम-१ रॉकेटची वैशिष्ट्ये

‘विक्रम-१’ हे स्कायरूटचे पहिले ऑर्बिटल लॉन्च व्हेईकल आहे, जे छोटे उपग्रह पृथ्वीच्या कक्षेत स्थापित करण्यासाठी बनवले आहे.

हे देखील वाचा: “माझ्यासारख्या सामान्य व्यक्तीला …”; Constitution Day निमित्त पंतप्रधान मोदींचे देशवासियांना पत्र

विक्रम-१ ची रचना

विक्रम-१ ची रचना चार टप्प्यांमध्ये करण्यात आली आहे:

1. पहिला टप्पा (Kalam-1200): सॉलिड-फ्यूल बूस्टर, जो सुरुवातीचा थ्रस्ट देतो.
2. दुसरा टप्पा (Kalam-250): मध्य-उड्डाणात रॉकेटला पुढे ढकलतो.
3. तिसरा टप्पा (Kalam-100): अंतराळातील व्हॅक्यूममध्ये काम करतो, विशेष कार्बन एब्लेटिव नोजलने सुसज्ज.
4. चौथा टप्पा (Raman Engines): यात चार रमन इंजिन आहेत, जे अचूक दिशा नियंत्रण आणि उपग्रहांची योग्य स्थिती निश्चित करण्यास मदत करतात.

कंपनीने रॉकेटचे वजन कमी करण्यासाठी आणि निर्मितीचा वेळ वाचवण्यासाठी 3D-प्रिंटेड लिक्विड इंजिनचा वापर केला आहे. ‘विक्रम-१’ ची पहिली चाचणी उड्डाण २०२६ च्या सुरुवातीस प्रस्तावित आहे.