मध्यपूर्वेतील सर्वात शक्तिशाली ‘राजा’ देणार डोनाल्ड ट्रम्पला आव्हान? इस्रायलवर हल्ला करण्याचाही दिला इशारा

जॉर्डन, पहिल्या महायुद्धानंतर ऑट्टोमन साम्राज्याच्या राखेपासून तयार झालेले एक लहान वाळवंट राज्य. देशाच्या निर्मितीत ब्रिटनने महत्त्वाची भूमिका बजावली. जॉर्डनला लढवय्येही म्हणतात.

अम्मान : पॅलेस्टिनी निर्वासितांना गाझामधून बाहेर काढण्याच्या डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या घोषणेनंतर मध्यपूर्वेत तणाव पसरला आहे. जॉर्डन आणि इजिप्तसारख्या देशांनी ट्रम्प यांच्या विधानाचा निषेध केला आहे आणि पॅलेस्टिनी निर्वासितांना देशात प्रवेश देण्यास स्पष्टपणे नकार दिला आहे. जॉर्डनने तर इस्रायलविरुद्ध युद्ध सुरू करण्याची धमकी दिली आहे.

जॉर्डन, पहिल्या महायुद्धानंतर ऑट्टोमन साम्राज्याच्या राखेपासून तयार झालेले एक लहान वाळवंट राज्य. देशाच्या निर्मितीत ब्रिटनने महत्त्वाची भूमिका बजावली. जॉर्डनला लढवय्ये म्हणतात. इराकमधील त्यांचे चुलत भाऊ बंडात मारले गेले आणि 1967 च्या युद्धात इस्रायलकडून त्यांचा पराभव झाला. तरीही जॉर्डाचे राजघराणे जिवंत आहे. म्हणूनच किंग अब्दुल्ला द्वितीय मंगळवारी व्हाईट हाऊसमध्ये अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची भेट घेतील तेव्हा ते त्यांना सांगू शकतील की ते जगातील सर्वात जास्त काळ राज्य करणारे अरब शासक आहेत. राजा अब्दुल्ला द्वितीय हे सर्वात जुन्या घराण्यांपैकी एकाचे नेतृत्व करत आहेत.

मात्र जॉर्डन पुन्हा एकदा अडचणीत येणार आहे. हे संकट अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी निर्माण केले आहे. ट्रम्प यांनी गाझा ताब्यात घेऊन तेथील नागरिकांना इजिप्त आणि जॉर्डनसारख्या देशांमध्ये पाठवण्याबाबत बोलले आहे. यामुळे संतापलेल्या जॉर्डनने युद्ध सुरू करण्याचे संकेत दिले आहेत. जॉर्डनच्या आतील सूत्रांचा हवाला देऊन, अरब देशांच्या मीडिया रिपोर्ट्समध्ये असे म्हटले आहे की जर पॅलेस्टिनींना जॉर्डनमध्ये पाठवण्याचा प्रयत्न केला गेला तर ते इस्रायलशी युद्ध करण्यास मागेपुढे पाहणार नाहीत. त्यामुळे किंग अब्दुल्ला द्वितीय यांना डोनाल्ड ट्रम्प यांना समजावून सांगावे लागेल की त्यांचा संसाधन कमी असलेला आणि गरीब देश पॅलेस्टिनींना आपल्या देशात ठेवू शकणार नाही.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : पंतप्रधान मोदींचा अमेरिका दौरा भारतासाठी ठरणार खास; ‘हे’ 6 मुद्दे असतील मुख्य अजेंडा

किंग अब्दुल्ला-2 डोनाल्ड ट्रम्प यांना पटवून देऊ शकतील का?

हजारो पॅलेस्टिनींना जॉर्डनला पाठवले तर हाशेमीच्या राजवटीसाठी तो मृत्यूची घंटा असेल, असे युरोपियन आणि अमेरिकन तज्ज्ञांचे मत आहे. त्यांच्या पूर्वजांनी पॅलेस्टाईनच्या प्रश्नावर अत्यंत सावधगिरीने आणि चतुराईने निर्णय घेतले आहेत. पॅलेस्टिनी निर्वासितांना त्यांच्या देशापासून दूर ठेवण्यात आले आहे. ब्रूस रिडल, माजी सीआयए अधिकारी आणि ‘जॉर्डन अँड अमेरिका: ॲन एन्ड्युरिंग फ्रेंडशिप’चे लेखक, मिडल ईस्ट आयच्या अहवालात म्हणाले की, “राजा वॉशिंग्टनला जाऊन डोनाल्ड ट्रम्पला सांगतो की, ‘आम्ही तुमच्या इच्छेप्रमाणे वागणार नाही?’

जॉर्डनची अर्ध्याहून अधिक लोकसंख्या पॅलेस्टिनी वंशाची आहे. अरब जगत ज्याला वांशिक निर्मूलन मानत आहे, त्या गाझामधून पॅलेस्टिनींना बाहेर काढण्याच्या कोणत्याही निर्णयावर जॉर्डनचे पॅलेस्टिनी गप्प बसणार नाहीत, असे मध्यपूर्वेतील तज्ज्ञांचे मत आहे. जॉर्डनमधील पॅलेस्टिनी लोक पॅलेस्टिनींसाठी जॉर्डनने आपले दरवाजे बंद केले हे मान्य करण्याचा प्रयत्नही करणार नाहीत. इस्रायल आणि जॉर्डन यांच्यात 1994 मध्ये शांतता करार झाला होता, ज्यावर किंग अब्दुल्ला II चे वडील किंग हुसेन यांनी स्वाक्षरी केली होती. त्याचवेळी, जॉर्डनने गेल्या 15 महिन्यांपासून गाझामध्ये इस्रायली हल्ल्यांच्या वेळीही हा करार कायम ठेवला. पण मिडल ईस्ट आयने आपल्या अहवालात दावा केला आहे की, गाझामधून पॅलेस्टिनींना हाकलून देण्याची ही अशी घोषणा आहे, जी लागू केल्यास जॉर्डन इस्रायलविरुद्ध युद्ध घोषित करेल. जॉर्डनचे परराष्ट्र मंत्री अयमान सफादी यांनी गुरुवारी याला दुजोरा दिला. तथापि, जॉर्डन या धोक्याचे पालन करण्यास सक्षम असेल की नाही याबद्दल विश्लेषकांना शंका आहे.

जॉर्डन अमेरिकेसमोर उभे राहू शकेल का?

जॉर्डनचे अमेरिकेशी अतिशय जवळचे संबंध आहेत आणि दोघेही मित्र आहेत. 3 हजाराहून अधिक अमेरिकन सैनिक अजूनही हॅशेमाईट किंगडममध्ये काम करतात. जॉर्डन आणि अमेरिका यांच्यात एक संरक्षण करार आहे, ज्याच्या अंतर्गत जॉर्डन अमेरिकन सैनिकांना आपल्या लष्करी सुविधांमध्ये विना अडथळा प्रवेश देईल. याशिवाय जॉर्डनच्या गुप्तचर संस्था दीर्घकाळापासून इस्रायलच्या गुप्तचर संस्थेला सहकार्य करत आहेत. पण डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या बाबतीत प्रकरण थोडे वेगळे होते. डोनाल्ड ट्रम्प यांना राजे आणि हुकूमशहा आवडत असले तरी त्यांना जॉर्डनवर अजिबात प्रेम नाही. जॉर्डनची अर्थव्यवस्था गरीब आहे आणि तिच्याकडे संसाधने नाहीत. जॉर्डनचा अमेरिकेबरोबरचा व्यापारही खूपच कमी आहे. किंग अब्दुल्ला यांना लष्करी गणवेशात दिसणे आवडत असले, तरी त्यांचा थाट मध्यपूर्वेतील इतर राज्यकर्त्यांसारखा नाही.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Electricity Blackout in Sri Lanka: त्रेतायुगात हनुमानाने जाळली होती लंका; आता कलियुगात एका ‘वानराने’ केला अंधार

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इजिप्तला परदेशी मदत दिली आहे पण जॉर्डनला कोणतीही सूट दिलेली नाही. जॉर्डनला फक्त सैन्य ठेवण्याच्या बदल्यात अमेरिकेकडून $1.45 अब्जची मदत मिळते. मध्यपूर्वेतील इतर अरब देशांनी त्यांच्या खर्चात लक्षणीय घट केली आहे पण जॉर्डनचा खर्च अजूनही सुरूच आहे. त्यामुळे राजे अब्दुल्ला यांची सत्ता धोक्यात येऊ शकते. अमेरिकेच्या मदतीच्या बदल्यात जॉर्डन पॅलेस्टिनी निर्वासितांना घेण्यास तयार असेल अशी आशा असल्याचे डोनाल्ड ट्रम्प यांनी म्हटले आहे. जानेवारीमध्ये किंग अब्दुल्ला यांच्याशी झालेल्या दूरध्वनी संभाषणानंतर ट्रम्प म्हणाले, “मी त्यांना सांगितले की तुम्ही आणखी काही करावे कारण मी सध्या संपूर्ण गाझा पट्टी पाहत आहे, आणि हा गोंधळ आहे, खरोखरच गोंधळ आहे.” त्यामुळे किंग अब्दुल्ला-2 यांच्यासाठी सर्वात कठीण निर्णय डोनाल्ड ट्रम्प यांना नाही म्हणणे असेल, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. कारण असे म्हणताच त्याची मदत थांबू शकते आणि राजाची सत्ता धोक्यात येऊ शकते.