Ghee Price Hike : अरे देवा, तूप पण महागलं! दुधाचा मुबलक पुरवठा तरीही फटका का? काय आहे या मागचं गणित?

Ghee Price Hike : बाजारात दुधाचा पुरवठा सुरळीत आणि मुबलक असतानाही साजूक तूप आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थांचे भाव मात्र सातत्याने वाढत आहेत. नेमकी काय परिस्थिती आहे ज्यामुळे तूपाचेही दर वाढ होत आहे?

• अरे देवा, तूप पण महागलं!
• दुधाचा मुबलक पुरवठा तरीही फटका का?
• काय आहे या मागचं गणित?

Ghee Price Hike : सर्वसामान्यांनी जगायचं कसं? आता हा प्रश्न पडत आहे. रोजच्या जीवनातील सगळ्याच वस्तूंचे दर वाढत आहेत. त्यामुळे अन्न, वस्त्र, निवारा या प्राथमिक गरजा ही पूर्ण होणं कठीण झालं आहे. स्वयंपाक घरातील वापरल्या जाणाऱ्या बऱ्याच वस्तूंच्या किंमती वाढल्या आहे. त्यात आता तूपाची किंमतही कडाडली आहे. सणासुदीच्या काळात मिठाई बनवण्यापासून ते रोजच्या जेवणात वापरण्यापर्यंत लोकं तूपाचा वापर करतात. पण हेच तूप आता महागत आहे. अमूलसारख्या मोठ्या दूध कंपन्यांनी तर त्यांच्या तूप आणि लोण्याच्या किमती वाढवल्या आहेत. पण या सगळ्यात प्रश्न अशा समोर राहतो की देशात दुधाचा पुरवठा तर सुरळीत आहे मग तूप का महागतंय ? ( Ghee Price Hike ) 

Ethanol Blended Petrol : गाडीतील पेट्रोल योग्य आहे का? कर्नाटकानंतर ‘या’ राज्याने दिले पेट्रोल तपासणीचे आदेश; प्रशासन अँक्शन मोडवर

महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, भारतात दुधाचे उत्पादन वाढत असताना, दुग्ध कंपन्यांना एका वेगळ्याच समस्येचा सामना करावा लागत आहे. त्यांना दूध मिळत असले तरी, त्यातील फॅटची कमतरता भासत आहे. ही फॅट तूप आणि लोणी बनवण्यासाठी आवश्यक असते.

अमूलने किती दर वाढवले?

तुपाच्या वाढत्या किमतींचा परिणाम आता बाजारात दिसून येत आहे. अमूल ब्रँडखाली दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांची विक्री करणाऱ्या गुजरात सहकारी दूध विपणन महासंघाने आपल्या गाईच्या तुपाच्या आणि लोण्याच्या दरात वाढ केली आहे. २ नोव्हेंबर २०२६ पासून, अमूल गाईच्या तुपाच्या १-लिटर पाऊचची किंमत ₹६९५ वरून ₹७३५ करण्यात आली आहे. ५००-ग्रॅमचा टेबल बटरचा पॅक आता ₹३१० ऐवजी ₹३२५ ला उपलब्ध आहे. याचा अर्थ अमूल गाईच्या तुपाच्या दरात प्रति लिटर ₹४० आणि लोण्याच्या ५००-ग्रॅम पॅकच्या दरात ₹१५ ने वाढ झाली आहे.

मग नेमकी समस्या काय आहे?

देशात दुधाचे उत्पादन वाढत असेल तर तूप आणि लोण्याचे दर नियंत्रणात राहतात. मात्र, यावेळी परिस्थिती थोडी वेगळी आहे. भारतात २०१६ मध्ये दुधाचे उत्पादन १६५.१ दशलक्ष टन होते, जे २०२५ पर्यंत २१६.५ दशलक्ष टनांपर्यंत वाढले. याचा अर्थ, गेल्या १० वर्षांत दुधाच्या उत्पादनात लक्षणीय वाढ झाली आहे. असे असूनही, दुग्ध कंपन्यांना पुरेशा प्रमाणात दुधातील फॅट मिळवता येत नाही. दुधात दोन मुख्य घन पदार्थ असतात: फॅट आणि एसएनएफ (स्किम्ड मिल्क फॅट). एसएनएफमध्ये प्रथिने, लॅक्टोज आणि खनिजे असतात. तूप आणि लोणी बनवण्यासाठी फॅटची आवश्यकता असते. त्यामुळे, दुधाचे उत्पादन वाढूनही, कंपन्यांसाठी फॅटची कमतरता ही एक समस्या बनली आहे.

लोणी किती महागलं?

माध्यमांच्या वृत्तानुसार, ऑक्टोबर २०२३ ते ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत, दुग्ध कंपनी स्तरावर लोण्याचा सरासरी भाव ३४८ रुपये प्रति किलोवरून ५३७ रुपये प्रति किलोपर्यंत वाढला आहे, म्हणजेच अंदाजे ५४.३ टक्क्यांची वाढ झाली आहे. याच कालावधीत, स्किम्ड मिल्क पावडरचा भाव २५० रुपयांवरून २९५ रुपये प्रति किलोपर्यंत वाढला आहे, म्हणजेच अंदाजे १८ टक्क्यांची वाढ झाली आहे.

जीएसटीशी काय संबंध?

जीएसटीमध्ये कपात होऊनही तूप महाग का होत आहे, हे थोडे विचित्र वाटू शकते. खरे तर, २२ सप्टेंबर २०२५ पासून तूप, लोणी आणि चीजवरील जीएसटी दर १२% वरून ५% पर्यंत कमी करण्यात आला आहे. त्याचप्रमाणे, आईस्क्रीमवरील जीएसटी दर १८% वरून ५% पर्यंत आणि चीजवरील जीएसटी दर ५% वरून शून्य करण्यात आला आहे.

जीएसटीमधील कपातीमुळे या उत्पादनांची मागणी वाढली. परिणामी, अधिक लोकांनी तूप, लोणी आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थ खरेदी करण्यास सुरुवात केली. या वाढलेल्या मागणीमुळे दुधातील फॅटची (चरबीची) गरजही वाढली. जीसीएमएमएफचे माजी व्यवस्थापकीय संचालक आर. एस. सोधी यांच्या मते, जीएसटीमधील कपातीमुळे जास्त फॅट असलेल्या दुग्धजन्य पदार्थांची मागणी आणखी वाढली.

FSSAI च्या कठोरतेमुळे फॅटची मागणी वाढली का?

तिरुपती मंदिरातील लाडू प्रकरणानंतर, सप्टेंबर २०२४ पासून भेसळयुक्त तूप विकणाऱ्यांविरुद्धची कारवाई तीव्र झाली आहे. यानंतर, FSSAI आणि राज्य अन्न सुरक्षा विभागांनी भेसळयुक्त तूप, निकृष्ट दर्जाचे दूध आणि बनावट चीज यांचे उत्पादन करणाऱ्यांवर कारवाई सुरू केली आहे. याचा परिणाम म्हणून बाजारात खऱ्या दुधाची आणि उच्च फॅट असलेल्या दुग्धजन्य पदार्थांची मागणी वाढली आहे.

NBFC Gold Loan : आर्थिक गरजांसाठी सुवर्ण कर्जाची पसंती! NBFC वितरणात ५०% पेक्षा जास्त उसळी, RBI चे आकडे जाहीर